Базаров Баясхалан Цыпылович

Сүлөөтэ Нэбтэрхы Толи — Википеэдиһээ
Рувикидэ иимэ обогтой ондоо хүнүүд тухай үгүүлэлнүүд бии Базаров.
Базаров Баясхалан Цыпылович
Базаров, Баясхалан Цыпылович.jpg
Түрэһэн үдэр 1955 оной мартын 5(1955-03-05) (71 наһатай)
Түрэһэн газар
Гүрэн
Шагналнууд
Государственная премия РСФСР имени И. Е. Репина[d]

Баясхалан Цыпылович Базаров (1955 оной мартын 5(1955-03-05) (71 наһатай), Кункур[d], Шэтын можо[d] түрэһэн) — шэмэглэлэй-хабсарал урлалай мастер, мүнгэшэ дархан, хэбтэ сохигшо, 1979 онһоо СССР-эй уран зураашадай Холбооной гэшүүн. Уг удамайнгаа дархан болоно (дархан — дарханай заншалта буряад нэрэ, илангаяа түмэр болбосоруулха талаар).

Намтар

Шэтэ можын Агын аймагай Хүнхэр һууринда түмэршэ дарханай бүлэдэ 1955 оной мартын 5-да түрэһэн юм.

Багаһаа зохёохы ажал хэдэг байгаа. Долоон наһандаа хуһанай үндэһэнһөө амитадай дүрсэнүүдые хэжэ, хуһанай бараар амһарта бүтээжэ, уһан шэрээр шэрдэдэг байгаа.

Балшар наһандаа морин тоног, шүдэр, хазаар хэжэ эхилээ, эмээл заһабарилаа. Энэнь тэрээндэ ажалша, һонюуша зан түрүүлээ.

Сэрэгэй алба хэһэнэй һүүлээр нүхэрэйнгөө гуйлтаар Улаан-Үдэ ябууд хүрэжэ, тэндээ үлэбэ. Тэрэ үедэ хотодо уран зураашадай Холбоондо хоёрдохи согсолбори боложо, Буряадай урашуулай мүнгэн хэрэгүүдые сахин һэргээхэ талаар программа ажаллажа байгаа.

Баясхалан Базаров олон жэлдэ хүдэлхэдөө, элдэб эд зүйлнүүдые: модон, түмэр, нефрит, шулуун, алтан, мүнгэ хэрэглээ. Тэрэнэй бүтээлнүүдэй дунда «Талын эзэн» («Талын Эзэн») гэһэн баримал, «Луу-хатар» гэһэн буряад хутага, сагаан нефридээр, мүнгөөр хэһэн һомотой бэлэгэй номо һадаг бүтөөгөө.

Тэрэ олзын хэрэг эрхилэлгын ажал ябуулгаяа 2010 ондо эхилээ, «Творческая мастерская Баясхалан» ООО-гой эмхидхэн байгуулагша ба хүтэлбэрилэгшэ болоо[1]. Тэрэнэй ударидалга доро компани эрдэниин зүйлнүүдые үйлэдбэрилхэ, бижутери бүтээхэ, үнэтэ ба хахад үнэтэ шулуу болбосоруулха, зоос хэбтэ сохихо, үнэтэ түмэрөөр бүтээлнүүдые бүтээхэ мэргэжэлтэй байгаа. Баясхалан Базаров 2010 оной июниин 3-һаа 2019 оной апрелиин 4 болотор компани хүтэлбэрилжэ, Өөрынгөө хүбүүн Саян Базаровта хүтэлбэрилгэеэ дамжуулаа[2].

Тэрэнэй бүтээлнүүд Орос гүрэнэй ба гадаадын хубиин суглуулбаринуудта, мүн гүрэнэй эмхи зургаануудта, хороонуудта ба жасануудта байдаг.

Исток тосхондо ажаһуудаг, ажалладаг. Багахан гэр зохёохы мастерской болодог[3].

Уран урлал

Уран барималшын зохёохы ажал буряад заншалта һэдэбүүдэй мүнөө үеын гүйсэдхэхэ оньһонуудтай онсо тааралдалаараа илгардаг. Тэрэнэй ажалнууд элдэб материалнуудта, тэрэ тоодо хүрэл ба графика соо харуулагданхай. Уран дарханай зохёохы ажал Буряад арадай соёлой баялигые харуулжа, дарханай эртэ урдын дархалалгын заншал үргэлжэлүүлнэ.

Тэрэ элдэб жанрнуудта зохёолнуудые бүтээнэ:

  • Уран баримал-талын һэдэбүүдые, ёһо заншалнуудые дамжуулһан томо найруулганууд;
  • Эрдэниин урлал-буряад заншалта угалзануудтай зүүдхэлнүүд;
  • Хэбтэ сохилго-түмэр дээрэ тобойһон зурагууд;
  • Графика-нүүдэлшэ соёлһоо зоригжоһон графическа хүдэлмэринүүд.

Үзэсхэлэнгүүд

Бүхэзүблэлэй, Орос гүрэнэй, можо нютагуудай, гадаадын үзэсхэлэнгүүдтэ хабаадагша.

2014 ондо «Тушино» гэһэн гүрэнэй үзэсхэлэнэй танхим соо «Буряадуудай Нангин урлал» гэһэн үргэн дэлисэтэй үзэсхэлэн үнгэрөө (Москва)[4]. Энэ үзэсхэлэндэ хүрэлөөр, зэдээр хэгдэһэн барималнууд харуулагдажа, буряад ажабайдалай дүрэнүүдые харуулжа, мүнөө үеын урлалаар угсаата онсо шэнжэеэ харуулаа.

Мэдэрэлгэ ба туйлалтанууд

  • 1979 онһоо СССР-эй уран зураашадай холбооной гэшүүн[5];
  • И. И. Репинэй нэрэмжэтэ РСФСР-эй гүрэнэй шангай лауреад (1990)[6];
  • 2006 ондо уран зурааша «Чингис» медаляар болон Монголой зурхайн Алтан медаляар шагнагдаа[7];
  • Буряадай габьяата уран зураашын нэрэ зэргэдэ хүртөө[8];
  • 2013 ондо «Оросой Холбоото Уласай уран зураашадай Холбоон» гэһэн Бүхэроссиин зохёохы эмхиин Алтан медальда хүртөө[9];
  • мүнөө үеын урлалай Уласхоорондын Академиин хүндэтэ гэшүүн[10];
  • «Урлал» гэһэн мүрысөөнэй лауреат. «Эрхим түгэс байдал. Мэдэрэлгэ» (2021)[11];
  • "Метрополис"гэһэн соёлой болон урлалай ажал ябуулгын Москвагай лигын хүндэтэ гэшүүн юм (2025)[12].
  • Хуса. (хүрэл, модон, шудхалга, хэбтэ сохилго), 2014

    Хуса.
    (хүрэл, модон, шудхалга, хэбтэ сохилго), 2014

  • Гуа-марал. Гоё һайхан лань (уран баримал, хүрэл, шудхалга), 2020

    Гуа-марал. Гоё һайхан лань
    (уран баримал, хүрэл, шудхалга), 2020

  • Талын эзэн (хүрэл, модон, шудхалга, хэбтэ сохилго), 2014

    Талын эзэн
    (хүрэл, модон, шудхалга, хэбтэ сохилго), 2014

  • Гэнжэтэй зүүдхэл

    Гэнжэтэй зүүдхэл

  • Хуи. Эрэшүүлэй гоёолтонуудай бүридэлһээ

    Хуи. Эрэшүүлэй гоёолтонуудай бүридэлһээ

Уг баялиг

Скульпторай зохёохы ажал россиин музейнүүдэй үзэсхэлэнгүүдтэ харуулагданхай: Кузбассай уран зурагай Музей[13], Агын Г. Цыбиковай нэрэмжэтэ үндэһэтэнэй музей.[14], Забайкалиин хизаарай уран зурагай музей[15], Шэмэглэлэй-хабсаралгын ба арадай урлалай бүхэроссиин музейдэ[16], Магнитогорскын зурагай галерей[17], Пермиин гүрэнэй уран зурагай галерей[18].

Голливудай зүжэгшэн, найруулагша Венсан Перес Буряад орондо байхадаа, Баясхалан Базаровай зохёохы мастерскойдо хэды дахин ябаһан. Хани барисаанай тэмдэг болгон, дархан нэгэ бүтээлээ бэлэглээ[3].

Ажаглалтанууд

  1. ↑ ООО "Творческая мастерская "БАЯСХАЛАН", Улан-Удэ, проверка по ИНН 0326492012. audit-it.ru. Дата обращения: 4 март 2026.
  2. ↑ "Потомственный дархан". 2026-03-04. 
  3. ↑ 1 2 Баясхалан Базаров: Я просто сын степей (ород хэлэн). soyol.ru. Дата обращения: 4 март 2026.
  4. ↑ "Москва знакомится с искусством Бурятии". 2026-03-04. 
  5. ↑ "Нашему музею подарили медаль Героя России Алдара Цыденжапова - ГУК «Агинский национальный музей им. Г.Цыбикова»". 2026-03-04. 
  6. ↑ Государственная премия РСФСР имени И.Е.Репина. yavarda.ru. Дата обращения: 4 март 2026.
  7. ↑ Базаров Баясхалан (ород хэлэн). soyol.ru. Дата обращения: 4 март 2026. Архивировано 10 ноябрь 2024 года.
  8. ↑ В Национальной библиотеке прошла торжественная церемония награждения государственными и правительственными наградами. Министерство культуры Республики Бурятия. Дата обращения: 4 март 2026.
  9. ↑ "Художник из Бурятии сделал из серебра медаль героя России Алдара Цыденжапова". 2026-03-04. 
  10. ↑ Скульптура «Мыслитель». mezhov.info. Дата обращения: 4 март 2026. Архивировано 12 август 2025 года.
  11. ↑ "АЕА-2021 - Международная Академия современных искусств". 2026-03-04. 
  12. ↑ "Почетные члены Лиги". 2026-03-04. 
  13. ↑ Базаров Баясхалан Цыпылович Хуса. Самец. goskatalog.ru. Государственный каталог Музейного фонда Российской Федерации. Дата обращения: 4 март 2026.
  14. ↑ Базаров Баясхалан Цыпылович Медаль "Герой России Алдар Цыденжапов Краснознаменный тихоокеанский флот". goskatalog.ru. Государственный каталог Музейного фонда Российской Федерации. Дата обращения: 4 март 2026.
  15. ↑ Базаров Баясхалан Цыпылович, 1955 г.р. Пиала из чайного набора. goskatalog.ru. Государственный каталог Музейного фонда Российской Федерации. Дата обращения: 4 март 2026.
  16. ↑ Базаров Баясхалан Цыпылович Подвеска двойная. Из комплекта мужских украшений. goskatalog.ru. Государственный каталог Музейного фонда Российской Федерации. Дата обращения: 4 март 2026.
  17. ↑ Базаров Баясхалан Цыпылович (1955 г.р.) Гарнитур. 2) Кольцо. goskatalog.ru. Государственный каталог Музейного фонда Российской Федерации. Дата обращения: 4 март 2026.
  18. ↑ Базаров Баясхалан Цыпылович Нагрудное украшение. Эрбэхэй. goskatalog.ru. Государственный каталог Музейного фонда Российской Федерации. Дата обращения: 4 март 2026.
"https://bxr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Базаров_Баясхалан_Цыпылович&oldid=366886" хуудаһанһаа абтаһан