Улзытуев Амарсана Дондокович

Сүлөөтэ Нэбтэрхы Толи — Википеэдиһээ
Рувикидэ иимэ обогтой ондоо хүнүүд тухай үгүүлэлнүүд бии Улзытуев.
Улзытуев Амарсана Дондокович
буряад хэлэн Үлзытын Дондогой Амарсана
Амарсана Улзытуев.jpg
Түрэһэн һара/үдэр 1963 оной июниин 7(1963-06-07) (63 наһатай)
Түрэһэн газар
Эрхэтэн байлга (албатан)
Болбосорол
  • Уран зохёолой дээдэ һургуули[d]
Ажаябуулгын шэглэл ирагуу найрагша
Уран зохёолой хэлэн ород
Шан Буряад Уласай Гүрэнэй шан (2018)
Шагналнууд Мүнгэн Евразиин уран зохёолой «ЛиФФт» фестивальнуудай фестивалиин (ород) (бур. (2017 (ород) (бур.)
Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиа дахи Медиафайл

Амарсана́ Дондо́кович Улзыту́ев (буряад хэлэн Үлзытын Дондогой Амарсана; 1963 оной июниин 7(1963-06-07) (63 наһатай), Улаан-Үдэ түрэһэн) — оросой буряад ирагуу найрагша. Уран зохёолой һалбарида Буряад Уласай гүрэнэй шангай Лауреат (2018)[1].

Намтар

Амарсана Улзытуев 1963 оной июниин 7-до Улаан-Үдэдэ Буряадай элитэ ирагуу найрагша Дондог Улзытуевай гэр бүлэдэ түрэһэн юм. Балшар бага наһандаа Боярск тосхондо эсэгэтэеэ ажаһуужа, станциин эхин һургуулиин нэгэдэхи класста ороо һэн. 9 наһатайдаа эсэгэеэ алдаа. Тэрэнэй захяагай ёһоор, үншэн, хахад үншэн болон хонишодой үхибүүдтэ зорюулагдаһан буряад интернадта тодорхойлогдоо һэн. Һургуулиин байхадаа хүгжэм хэдэг байгаа: духовой оркестртэ (альта дээрэ, удаань бүреэ дээрэ) наададаг һэн. 9-дэхи класста вокально-инструментальна ансамбль (ВИА) байгуулжа, бас-гитара дээрэ наадаа[2].

А.М.Горькиин нэрэмжэтэ Литературна институт (ород) (бур. дүүргээ. 1988 онһоо «Байгал» сэдхүүлдэ хүдэлөө. Сэдхүүлэй редколегиин гэшүүн байгаа[3].

Москвада болон Улаан-Үдэдэ ажаһуудаг[3]. А. М. Горькиин нэрэмжэтэ Литературна дээдэ һургуулиин уран оршуулгын кафедрын Доцент.[4].

2025 ондо «Ном зохёол ба гэгээрэл» гэһэн секциин талаар Оросой байгаалиин эрдэмүүдэй академиин гэшүүн-корреспондент болоо һэн[5].

Зохёохы зам

Түрүүшын шүлэгөө 9-тэйдөө (3-дахи класста һуража байхадаа) буряад хэлэн дээрэ бэшэһэн юм. Анха түрүүшынхиеэ «Буряадай Залуушуул» сониндо 8-дахи класста һуража байхадань, шүлэгүүдынь толилогдоо һэн. «Хандагайн дуун» (1982) гэжэ шүлэгэй ашаар уран зохёолой дүхэригүүдтэ мэдээжэ болоһон юм. «Новый Мир», «Арион», «Юность», «Арадуудай эб найрамдал» (ород) (бур., «Журнал поэдов», «Homo legens», «Байкал» (ород) (бур., «Литературная Россия», «Рубеж» гэхэ мэтэ сэтгүүлнүүдтэ толилогдоо. «Нюуса дуунууд» (1986, Евгений Долматовскиин оролто үгэ), «Үглөөгүүр хэтэдээ» (2002), «Суперновый» (2009, түгэсхэлэй үгэ, Александр Еременко) гэһэн шүлэглэмэл согсолборинуудай автор, «Анафоры» (2013, Максим Амелинай оролто үгэ), «Новые анафоры» (2016, Лев Аннинскиин оролто үгэ, Евгений Рейнэй түгэсхэлэй үгэ). Уласхоорондын Хлебниковай «Ладомир 2012» фестивальда, Яхадта болоһон «Ехэ саһанда баяр хүргэхэ» гэһэн поэзиин Фестивальда (2013), Москвада болоһон поэдүүдэй Биенналда (2014), Москвада болоһон ЮНЕСКО-гой бүхэдэлхэйн поэзиин үдэрэй программада (2014), Байгал дээрэ поэзиин Фестивальда (2014), Красноярскын «Куб 2014» гэһэн литературна фестивальда, мүнөө үеын Соёлой Боспорско форумдо (ород) (бур. (2015) болон бусад хэмжээнүүдтэ хабаадагша.

Амарсана Улзытуева Геопоэтикын талаар Уласхоорондын 3-дахи хуралдаанай хэмжээндэ РАН-ай гүн ухаанай Дээдэ Һургуулида Геопоэтическэ уран зохёолой уншалгануудта. 2018 оной майн 18

Амарсана Улзытуевай шүлэгүүд азербайджан, англи, белорус, буряад, вьетнам, испан, латыш, монгол, польшо, серб, украин хэлэнүүд дээрэ оршуулагданхай болон «World Literature Today» / «Мировая Литература Сегодня» (Нью-Йорк, США), Words Without Borders / «Cлова без границ» (Нью-Йорк, США), «PLUM» (США), "Atlanta Review (США), «Asymptote» (Лондон, Великобритания) болон"Punctum" (Латвия), «ШО» (Украина), «Ундэсний уран зохиол» (Монгол) болон бусад сэдхүүлнүүдтэ хэблэгдэдэг.

2009 ондо" Арион"сэдхүүлнүүдтэ поэтическэ шэлэн абалгануудтаа оролто үгэ болгожо зарим хубидаа хэблэгдэһэн «Конечное и бесконечное в русской поэзии» гэһэн статья соогоо (2011), (2012), «Шэнэ юртэмсэ»(2013), ород шүлэг зохёолгын шэнэ хэб жэшээ, тодорхойлбол, «Анафора ба урда рифмэ энэ үндэһэн дээрэ рифмэ һэлгэхэеэ ерэдэг томо маягай шэнэ түхэл мүндэлүүлхые хараалһан байгуулга гэжэ бодотоор үндэһэлжэ, бодото дээрэнь хэрэглэжэ эхилээ.». Шүлэглэмэл зургаан согсолборинуудай автор[6].

Ород уран зохёолшодой Холбооной (ород) (бур. гэшүүн, Ород ПЕН-Түбэй (ород) (бур. гэшүүн.

Шэлэгдэмэл библиографи

  • Амарсана Улзытуев Сокровенные песни. — Улан-Удэ: Бурятское книжное издательство, 1986. — 38, [1] с.
  • Амарсана Улзытуев Сверхновый. — М.: Русский Гулливер: Центр современной литературы, 2009.
  • Амарсана Улзытуев Анафоры. — М.: ОГИ, 2013. — 75 с.
  • Амарсана Улзытуев Новые анафоры. — М.: Время, 2016. — 128 с. — (Поэтическая библиотека). — ISBN 978-5-9691-1476-0.
  • Амарсана Улзытуев Обоо. — М.: Выргород, 2023. — 138 с. — ISBN 978-5-9056230-1-1[7].

Шагналнууд ба шангууд

  • Григорьевай шангай 2013 оной лонг-лист.
  • 2014 оной Уласхоорондын Волошинай шангай Шорт-лист.
  • «Хариһаа ерэһэн лира-2013/2014» гэһэн уласхоорондын поэтическэ интернет-конкурсын «Зэргэсүүлэгдээгүй орон» гэһэн эмигрант бэшэ поэдүүдэй конкурсдо ехэ жюриин рецензинүүдэй нэгэдэхи һуури.
  • «Үдэшын Москва» гэһэн ТВ-дэ 2014 оной долоодохи мүрысөөнэй Лауреат.
  • «За поиски обновления и расширения поэтического инструментария стиха» гэһэн диплом — «Волошинай сентябрь» гэһэн Уласхоорондын эрдэмэй- уран зохёохы XII симпозиумай(2014) «Уран шүлэгэй эрхим ном» гэһэн шэглэлдэ.
  • «Поэдүүдэй Саг» гэһэн Бүхэроссиин мүрысөөнэй харагшадай һайшаалай шан[8], Москва, Книжный фестиваль «Красная площадь» (2016).
  • Мүнгэн Евразиин" ЛиФФт" фестивальнуудай литературна фестиваль (2017)[9];
  • 2017 оной «Москвагай тоосоо» гэһэн поэтическэ шангай хүндэтэ диплом" «жэлэй эрхим поэтическэ номой түлөө».
  • Уран зохёолой талаар Буряад Уласай Гүрэнэй шангай Лауреат (2018).
Амарсана Улзытуева Олеся Николаева хоёр поэзиин «Арион» сэдхүүлэй түгэсхэлэй үдэшэдэ. Александр Солженицынэй нэрэмжэтэ ород хилын саанахи гэр, 2019 оной апрелиин 16

.

Шүүмжэлэл ба һанамжанууд

  • «Амиды, онсо һайхан ном. „Анафорнууд“ гэхэ гү, али эхин рифмнүүд тэрэнэй гол һайн шанарһаа холо бэшэ. Энэ юрын бэшэ арга хэрэглэжэ, поэт заншалта хэмжүүрһээ, эсэсэй тааралдалһаа байтагай, уран зохёолой заншалай балластһаа сүлөөлэгдэнэ бэшэ. Хүхюун эршэ хүсэтэйгөөр ханаһан иимэ шүлэгүүд бөөгэй дуун сэхэ дайралдаха хомор. Энэ суглуулбари-таарахагүй ургамалнуудай аша үрэтэй харилсалгын эрхим жэшээ.» (Кенжеев, Бахыт Шкуруллаевич)
  • «Энэ эгээл эрхим, ёһотой бодото ном. Юумэ шэнэ харасаар, абяагаар тодо. Би глоссолалиие мэдэрээб, харин энэ үзэгдэл хоморой. Юрэдөөл, поэзи гээшэмнай абяан ха юм даа. Намда хоёр мүр хэлэхэдэ хүрэхэ — поэт энэ хүн гү, али поэт бэшэ. Абяан бии гү, үгы гү.» (Иван Фёдорович Жданов)
  • «Харин намда энэ барьягар сэхэ зан мүнөө үеын поэзиин үндэр мэргэжэлэй, нэгэ жэгдэ дабтасатайгаар шалгагдаһан гонгинолгоһоо ехээр һайшаагдадаг…» (Александр Викторович Ерёменко)
  • «Амарсана Улзытуевагай шүлэгүүд соо бөө мүргэлэй сууряан мэдэрэл бии, зүгөөр энэнь тэдэниие ород поэзиин тогтонижоһон шуһа хүлгөөдэг амиды, шэнэ, хүлгөөдэг болгоно». (Павел Басинский, «Российская Газета»)[10]
  • «…Хоёрдохи хубида автор байгаалиин эпик-эй хоморой аяг зангаа үндэһөөрнь бэшэ, харин зарим ушаралнуудай хүлеэгдээгүй бодото байдалда бэелүүлнэ. Шүлэгүүд амиды болоно, тиин хэлэлгын онсо тодорхой байлга хубилбариһаа гадна хэлэлгын мэдэрэл үгэнэ.» (Михаил Натанович Айзенберг)
  • «Хари хэлэтэ поэтическэ аргануудые ород шүлэгтэ шэлжүүлхэ тон өөрсэ, үрэ дүнтэй дүршэл. Ород шүлэгтэ поэтическэ инструментариин шэнэлэлгэ, үргэдхэлгэ бэдэрэлгэ үнинэй ябуулагдана, гэбэшье аза талаан тиимэ ехэ бэшэ. Арсашагүй аза талаан, минии һанахада, Улзытуевай ном болоно.» (Максим Альбертович Амелин)
  • "Түби Дэлхэй-Амарсанын ёһото уянгата герой мүн. Хаа-яа эсэслэн. «Үлэг гүрбэлнүүдтэй черновик мэтэ энэ гараг». Бидэ уг залгамжалагшадбди. Бүхы оршолонто юртэмсэ"нюдэнэй сэсэгы руу"багтадаг. «Дүшөөд дүшөөд галактикануудай обооролдоон, оёоргүй нүхэнүүд нюдэндөө гэмэрэн унагааха». Нюдэн."[11] (Лев Аннинский)
  • «Энэ хадаа эмигрантнуудые шэлэн абалгын эгээл өөрсэ автор юм. Эгээн түрэлхиин ба ехэ боломжотой. Тэрэ үгэ мэдэрнэ ба тэрээн соо байдаг замбуулиниие шэнжэлнэ» (Вальдемар Вениаминович Вебер)
  • «…Тэрэ үндэһөөрөө жэжэ бэшэ, ниитын-хубиин юрын хүнэй жэжэ, мэргэжэлтэ бэшэ ажабайдал магтан дууладаггүй. …Тэрэ Үндэр, Бурхад тухай, Һүнэһэн тухай, элинсэг хулинсагууд тухай, Юртэмсын ба Һамууралай Оёоргүй Нүхэн (мифологи) тухай дууладаг, тиигэбэшье тэрэниие тиигэжэ нэрлэдэггүй. Тэрэнэй үндэр тухай бүхы шахуу дуунууд, тиин тэрэ манай үдэрые тэмдэглэжэ, ямаршье сагта тэдэниие мэдэржэ, аягүйрхэжэ, мүнөө үеын жэжэ божо зүйлнүүдые өөртөө зүбшөөнэ …»[12] (Эдуард Лимонов)
  • " Амарсана Улзытуев авторай манифестдэ теоретическэ хараа бодолоо — гар урлалаар суглуулагшадта, шүлэгүүдыень — уншагшадта, мүнөөдэрэй ба ерээдүйн зондо тэмдэглэһэн байна. Теориин һууринууд сагай үнгэрхэдэ хубилжа болохо-энэ ёһо руугаа, поэзиин гэрэл хэтэдээ үлэнэ. (Татьяна Георгиевна Михайловская)
  • «Хэрзэгы, шэнэ һэбшээтэ-варвар» (Алексей Игоревич Остудин).
  • «Тэрэ мүнөө үеын ород поэзидэшье, дэлхэйн поэзидэшье гол түлэб адли юумэн үгы өөрын, онсо поэтическэ системэ өөртөө байгуулаа». «Энэл ном бүхы юумэ, дууһан уншаха дуран хүрэнэ, бурхан дурасхаал үгөө һаань, сээжэлдэхэ»[13] Евгений Борисович Рейн)
  • «Амарсана Улзытуев мүнөө үеын уран зохёолой ябасада үсэд нэтэрүүгээр баталагдажа, заримдаа энэ нэтэрүү зангыень хиидхүүлжэшье байдаг. Харин үнэн сэхын түлөө тэрэнэй мэдэрэлэй, журамаа алдаһан, христиан шүлэгынь поэтическэ хүсэтэй аура байгуулдаг гэжэ тэмдэглэһүү. Эндэ ород шүлэг арадай аман зохёолһоо гарбалтай дүрэнүүдээр дүүрэн байдаг. Хоёр соёл ород дэлисэдэ нэгэдэжэ, шүлэглэмэл хэлэлгын шэнэ, баларшагүй мэдэрэл үгэнэ» (Даниил Чкония).

Ажаглалтанууд

  1. ↑ В Бурятии названы имена лауреатов госпремий. Дата обращения: 12 май 2026. Архивировано 13 май 2026 года.
  2. ↑ write-read. Амарсана Улзытуев: «Слава Богу, поэты теперь могут не унижаться и писать в своё удовольствие что угодно» (ород хэлэн). write-read.ru. Дата обращения: 12 май 2026.
  3. ↑ 1 2 Амарсана Улзытуев: «Мой опыт – это создание принципиально новой русской рифмы на основе бурятской и монгольской поэтической традиции». litinstitut.ru. Дата обращения: 12 май 2026.
  4. ↑ Удивителен мир поэта Амарсаны Улзытуева. litinstitut.ru. Дата обращения: 12 май 2026.
  5. ↑ Бурятский поэт стал членкором РАЕН(неопр.). myseldon.com. Дата обращения: 12 май 2026.
  6. ↑ Из руки моей. nm1925.ru. Дата обращения: 12 май 2026.
  7. ↑ Амарсана Улзытуев на фестивале «Белый июнь». Литературный институт имени А.М. Горького. Дата обращения: 12 май 2026.
  8. ↑ На «Главной сцене» прошел финал Всероссийского конкурса «Время поэтов». Дата обращения: 12 май 2026. Архивировано 15 август 2016 года.
  9. ↑ Новая литература Кыргызстана / Кыргызстандын жаңы адабияты. Дата обращения: 12 май 2026. Архивировано 27 март 2019 года.
  10. ↑ "В книге Амарсаны Улзытуева встречаются две стихотворные культуры", 2013-12-12. 2026-05-12. 
  11. ↑ Лев Аннинский. Счастье нечаянно жить... Журнальный зал. Дата обращения: 12 май 2026.
  12. ↑ Эдуард Лимонов. Амарсана, здравствуй, брат! ng.ru. Дата обращения: 12 май 2026. Архивировано 30 май 2016 года.
  13. ↑ Улзытуев. Новые анафоры. Предисловие Евгения Рейна. Издательство «Время». Дата обращения: 12 май 2026. Архивировано 31 май 2016 года.

Ном зохёол

  • Безносов Д. Д. Книжная полка Дениса Безносова: Рецензия на книгу: Амарсана Улзытуев. Анафоры. М., «ОГИ», 2013, 76 стр. // Новый мир. — 2013. — № 9.

Ссылкэнүүд

"https://bxr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Улзытуев_Амарсана_Дондокович&oldid=368995" хуудаһанһаа абтаһан