Тюрюмин Александр Михайлович
| Тюрюмин Александр Михайлович | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 | |||||||||
| Түрэһэн һара үдэр | 1928 оной февралиин 18 | ||||||||
| Түрэһэн газар | СССР, РСФСР, Эрхүү можын, Качугай аймаг, Чанчур һуурин | ||||||||
| Наһа бараһан һара үдэр | 2019 оной ноябриин 7 | ||||||||
| Наһа бараһан газар | Оросой Холбоото Улас Москва хото | ||||||||
| Гүрэн | |||||||||
| Ажал ябуулгын янза | туршагша-лётчик | ||||||||
| Шагналнууд |
|
||||||||
Алекса́ндр Миха́йлович Тюрю́мин (1928 оной февралиин 18 түрэһэн, Эрхүү можын, Качугай аймаг, Чанчур һуурин — 2019 оной ноябриин 7 наһа бараһан, Москва хото[1]) — Зүблэлтэ Холбооной Баатар (1976 он), СССР-эй габьяата туршагша-лётчик (1974 он), СССР-эй уласхоорондын зэргын тамирай мастер (1983 он).
Намтар
РСФСР-эй Сибириин хизаарай Эрхүүгэй можын[2] Качугай аймагай, Чанчур[3] һууринда 1928 оной февралиин 18-да түрэhэн. 1935 онһоо Буряадай АССР-эй Нижнеангарск хотодо ажаһуугаа. Тэрэ 1946 ондо дунда һургуулияа дүүргээд, Эрхүүгэй уран зурагай училищида оробо[4]; удаань Бугурусланай эрхэтэнэй авиациин ниидэлгын һургуулида ороо.
1948 ондо ниидэлгын һургуули дүүргээ. Казахстанай граждан авиациин хүтэлбэридэ, удаань 1952 онһоо Москва хотын Внуковын аэропортдо граждан авиациин хүтэлбэридэ хүдэлмэрилөө. Тэрэ Ил-12 самолёдой хоёрдохи лётчигоор[5], удаань 1959 он болотор уласхоорондын агаарай замуудай лётчик байгаа[6].
1960 ондо А. В. Федотовай нэрэмжэтэ Жуковскын туршагша-лётчигуудай училищи дүүргээд, эрхэтэнэй авиациин эрдэм шэнжэлгын институдта (ГосНИИ ГА) туршагша-лётчигоор хүдэлмэрилөө. Ил-18 гэһэн зоной ниидэдэг самолёдой гүрэнэй туршалгануудта хабаадаа.
1962 онһоо 1986 он болотор С. В. Илюшинэй нэрэмжэтэ туршалгын зохёон бүтээгшэ бюродо туршагша-лётчик байгаа. Хоёрдохи лётчигоор тэнгэридэ ниидэжэ, Ил-62 гэһэн зоной ниидэдэг самолёдой хоёрдохи жэшээгэй туршалгануудые үнгэргөө (түрүүшын ниидэлгэ — 1964 оной апрелиин 24), Ил-62М гэһэн зоной ниидэдэг самолёдой (түрүүшын ниидэлгэ — 1968 оной майн 14), туршалгын Ил-62М гэһэн зоной ниидэдэг Д-30 хүдэлгүүртэй жэшээтэ самолёдой (түрүүшын ниидэхэ — 1964 оной мартын 19) болон А-50 гэһэн холын радиолокацаар олодог онгосонууд (түрүүшын ниидэлгэ — 1978 оной декабриин 19). Самолёдой жолоошодой захирагша боложо ниидэхэдээ, 1973 оной майн 5-да Ташкентын авиазаводой түрүүшын олоор бэлдэгдэһэн Ил-76-аар түрүүшын ниидэлгэ хэһэн байна. Тэрэ 1963—1966 онуудта Ил-38 гэһэн шунгадаг онгосын эсэргүү самолёдуудай туршалгануудые үнгэргөө, 1965—1966 онуудта «Полоса» гэжэ системэ «Ил-18» самолёд дээрэ туршаһан байна. Ил-86 зоной ниидэдэг самолёдой туршалгада хабаадаа.
1970-аад онуудаар Ил-76 самолёдһоо хүнүүдэй болон ашаануудай буулгалга дүүргэхэ туршалгануудые үнгэргөө. Тэрэ 1978 оной июниин 19-дэ «цуг» аргаар түмэр замай ашаха, буулгаха табсан дээрэ дүрбэн ашаа түрүүшынхиеэ тээдэг шүхэрөөр буулгаһан байна. Тэрэ 1981 ондо Ил-76 самолёдһоо тээдэг шүхэргүйгөөр ашаа буулгаха эгээл орёо туршалгануудые үнгэргөө. Тэрэ 1981 оной февралиин 11-дэ тон эсэсэй үндэрһөө нэгэ ашаа тээдэг шүхэргүйгөөр анха түрүүшынхиеэ буулгаһан, 1981 оной августын 23-да тон эсэсэй үндэрһөө БМД-1 тээдэг шүхэргүйгөөр анха түрүүшынхиеэ буулгаһан байна.
Тэрэ дэлхэйн авиацида бүхыдөө 43 дээдэ зэргын шэнэ амжалтануудые табиһан байха юм (тэдэнэй 22-нь — хоёрдохи ниидэгшээр): 1975 ондо — Ил-76 самолёдой ашаа даасын ба хурданай 25 дээдэ зэргын шэнэ амжалтанууд, 1981 ондо — Ил-86 самолёдой хурданай 18 дээдэ зэргын шэнэ амжалтануудые табиһан байна.
1965 оной февралиин 25-да Ил-62 гэһэн зоной ниидэдэг самолёдой хоёрдохи жэшээгэй туршалгануудай үедэ Жуковскын аэродромдо сүйд аюул болоо. Ниидэжэ бодоһонойнгоо удаа самолёт газарта унажа, галда абтаһан байна. Хоёрдохи лётчик А. М. Тюрюмин бэеэ абаржа шадаа, экипажай 10 гэшүүд хосороо.
Внуково тосхондо ажаһуугаа (Москва хотын хилэ дотор)[7].
Нэрэ зэргэнүүд ба шагналнууд
- Зүблэлтэ Холбооной Баатар (1976 оной мартын 29);
- Ленинэй орден (1976 оной мартын 29);
- Улаан Тугай орден (1969 оной октябриин 2);
- Улаан Одоной орден (1966 оной июлиин 22);
- «Хүндэлэлэй Тэмдэг» орден (1961 оной июлиин 31);
- медальнууд;
- СССР-эй габьяата туршагша-лётчик (1974 оной августын 28);
- СССР-эй уласхоорондын зэргын тамирай мастер (1983).
Дурасхаал
- Чанчур тосхондо А. М. Тюрюминай байшан-музей нээгдэжэ, суута лётчигой хубиин эд зөөри, гэрэл зурагууд хадагалаатай[3].
Ажаглалта
- ↑ Уходят последние Герои. Дата обращения: 8 ноябрь 2019. Архивировано 9 август 2020 года.
- ↑ Ныне Качугского района Иркутской области.
- ↑ 1 2 Дом-музей Александра Тюрюмина в Чанчуре Архивная копия от 19 сентябрь 2014 на Wayback Machine.
- ↑ Тюрюмин, Александр Михайлович//Иркипедия Архивная копия от 3 март 2016 на Wayback Machine.
- ↑ Весть о победе доставили в Москву на внуковских крыльях//Воздушный транспорт.
- ↑ Тюрюмин Александр Михайлович Архивная копия от 20 март 2007 на Wayback Machine.
- ↑ 9 мая во Внуково состоялся торжественный митинг, посвящённый Дню Победы Архивная копия от 31 октябрь 2012 на Wayback Machine.
Ном зохёол
- Тюрюмин Александр Михайлович (ород хэлэн). Сайт «Герои страны».
- Симонов А. А. Заслуженные испытатели СССР. — М.: Авиамир, 2009. — С. 192. — 384 с. — ISBN 978-5-904399-05-4