Тоогой түхэриг

Сүлөөтэ Нэбтэрхы Толи — Википеэдиһээ
Тоогой түхэриг
Digital ruble red logo.svg.png

Тоогой түхэриг (ород хэлэн Цифровой рубль) — Тоогой валюта, Түб банкын тоогой валюта, Орос гүрэнэй Банкын ажаллагдаһан, гар дээрэхи болон сэбэр мүнгэеэ түлэнгүй хандасын үни байһан мүнгэнэй түхэлдэ нэмэлтэ болохо орос гүрэнэй үндэһэтэдэй валютын гурбадахи түхэл болоно. Тоогой түхэриг Оросой Холбоото Уласай банкда тоогой түхэлөөр гаргагдаха. Тоогой түхэриг гар дээрэхи мүнгэн ба гар дээрэхи мүнгэн бэшэ шанараар нэгэдхэгдэнэ (түхэриг)[1].

Түүхэ

Криптовалютын хүгжэлтын долгин дээрэ 2017 оной октябрь һарада Засагай газар «крипто-рубль» байгуулха арга зүй бэелүүлгын тухай тогтоолой түсэл бэлдэһэн байна[2].

Уласхоорондын түлбэриин банкын сэгнэлтээр, 2020 он болотор бүхы түб банкнуудай 80 % үлүү өөрын тоогой валюта зохёон бүтээжэ байгаа[3].

Оросой Холбоото Уласай Түбэй банк 2020 оной октябрь һарада тоогой түхэриг байгуулгада зорюулагдаһан элидхэл хэблэн гаргаа, («Түбэй банкын тоогой валюта»)[1]. ТБТВ криптовалюта болохогүй гэжэ онсолон тэмдэглэбэ, юундэб гэхэдэ, тэрэниие Ород гүрэнэй Банк нэгэ түбһөө ябуулагдан гаргаха, тэрэнь аюулгүйн түлбэриин найдуулга- гарант болохо. Тоогой түхэригэй нэгэдэлнүүдые онсо тоогой томьёогоор элирүүлэгдэхэ. Оросой Холбоото Уласай Түб банк гар дээрэхи мүнгэн бэшэ ба сэбэр мүнгэн гээд мүнгэнэй үүргэ нэгэдүүлхэ ёһотой сахим хэтэбшэ болон офлайн хэтэбшын дамжуулан түлэхэ аргатай болохо; Тоогой түхэриг 1:1 хэмжээгээр сэбэр мүнгэн болон гар дээрэхи мүнгэн бэшэ болгогдохо. Элидхэл соо Түб баргын Мүнгэнэй эрьелтэ бэелүүлгын боломжотой 4 загбарнууд дурадхагдана, тэрэнь хэн, яажа, хэндэ хэтэбшэ нээхэ болон түлбэриин тоосоо хэнэб, тэрээнһээ дулдыдаха. Мүн тиихэдэ юрэнхылэгшын хэблэлэй албаниие даагша Дмитрий Песков, тоогой түхэриг нэбтэрүүлхэ болзорые 3-7 жэл гэжэ тодоруулһан байна[4].

Ородой Холбоото Уласай Түбэй банк 2021 оной апрель һарада түсэлэй мүнөөдэрэй шата тухай мэдээсээ һэн. Ород гүрэнэй банкын Мүнгэн һангай дээдэ һургуулинуудта хэтэбшэ нээжэ, ябуулга хангадаг загбар шэлэгдэбэ, тэдэнь өөрынгөө ээлжээндэ хэрэглэгшэдтэ хэтэбшэнүүдые нээгээд, хүтэлбэрилдэг. 2021 оной эсэс болотор ерэхэ жэлдэ тоогой түхэригэй туршалга эхилхэ ёһотой талмай байгуулха түсэбтэй байгаа[5].

2021 оной июнь һарада Түб банк 2022 оной январь һарада тоон түхэригэй туршалгада хабаадаха 12 банк элирүүлээ: Ак Барс Банк, Альфа-банк, Банк ДОМ.РФ, Банк ВТБ, Газпромбанк, Тинькофф банк, Промсвязьбанк, Росбанк, Сбербанк, СКБ-банк, Банк СОЮЗ, ТКБ банк[6] 2022 оной январиин 19-һээ туршалга эхилһэн байна[7].

2022 оной 2 һарын 15-да Ородой Банк болон дэлгүүрэй хабаадагшад тоогой түхэригэй талмай туршажа эхилээ гээд, ажаһуугшадай хоорондо тоогой түхэригөөр түрүүшын дамжуулгануудые амжалтатай үнгэргөө, ерээдүйдэ тэдэ энээнииень хэрэглэн, эд бараанай болон үйлэшэлгэнүүдэй түлөө түлбэринүүдые туршаха түсэбтэй[8][9].

Ородой Холбоото Уласай Түб банкын хүтэлбэрилэгшэ Эльвира Набиуллина 2022 оной апрелиин 21-дэ Гүрэнэй Дүүмэдэ элидхэл хэхэдээ, уласай дотор болон уласхоорондын һууринуудта түрүү туршалгын ажал ябуулга 2023 онһоо хизаарлагдамал хэмжээндэ ябуулагдажа эхилхэ: «Ерэхэ жэлдэ бодото эдэй засагта тоогой түхэригөөр туршалгын түлбэри бага багаар үнгэргэхэ болонобди. Тоогой түхэриг түлбэри хямда болгохо ёһотой. Мүн энэ тоогой түхэриг уласхоорондын тоосоонуудта баһал хэрэглэгдэхэ гэжэ найданабди»[10].

Байгша оной мартын 16-да Гүрэнэй Дүүмэдэ тоогой түхэриг тухай хуулиин түсэл түрүүшын уншалга гараба[11]. Оросой Холбоото Уласай Гүрэнэй Дүүмэ 2023 оной июниин 20-до тоогой валютые хэлсээнэй, зөөриин болон уг залгамжалалгын зүйл гэжэ зүбшөөрхэ тухай хуули баталаа[12], харин июлиин 11-дэ тоогой түхэриг нэбтэрүүлхэ тухай хуули хоёрдохи, гурбадахи уншалгануудта абтагдаба[13].

Оросой Холбоото Уласай Юрэнхылэгшэ Владимир Путин 2023 оной июлиин 24-дэ тоогой түхэриг нэбтэрүүлхэ болон тэрээндэ таараха талмай байгуулха тухай хуулида гараа табиба. Хуулиин гол дүримүүд 2023 оной августын 1-һээ хүсэндөө ороһон байна[14]. Энэнь Түбэй банкда тоогой түхэригтэй туршалгын түсэл эхилхэ арга олгобо, тэрээндэ 13 банкын хизаарлагдамал тоотой хэрэглэгшэд хабаадаа[15].

Оросой Холбоото Уласай банк 2023 оной 8 һарын 3-да тоогой түхэригэй логотип баталаа[16] болон видео хэблэбэ[17].

2023 оной августын 15-һаа тоогой түхэриг бодото үйлэнүүдтэ туршагдаха[18].

Тиихэдэ 2024 оной июлиин 17-до Владимир Путин тоогой түхэриг хэрэглэхэ туршалгын түсэлдэ 11 хотоһоо 12 банк, 600 хуби хүнүүд, худалдаа наймаанай болон албанай 22 эмхи хабаадаһан тухай мэдээсэбэ. Тоогой түхэриг хэрэглэн, 2024 оной июлиин байдалаар 27 мянганһаа дээшэ дамжуулга, мүн эд бараанай болон хамһабаринуудай түлөө долоон мянганһаа дээшэ түлбэри хэгдэһэн байна. Энээнһээ уламжалан, Оросой Холбоото Уласай Юрэнхылэгшэ тоогой түхэригэй хэрэглэлгын талмайнуудые үргэдхэхэ тухай даабари үгэбэ[19].

2025 оной январиин 28-да Ород гүрэнэй Банк Оросой Холбоото Уласай Мүнгэн һангай яаман болон Ород гүрэнэй Казначействэтэй суг хамта бюджедэй ябасын шугамаар тоогой түхэригэй түрүүшын туршалгануудые үнгэргэһэн тухай мэдээжэ болоо. Тоогой түхэригэй олоной нээлтэ 2025 оной июлиин 1-дэ түсэблэгдэнэ болон Ород гүрэнэй Банк энэ болзорто бүхы байгуулгада шухала урьһаламжын эмхинүүд бэлэн байха гэжэ найдуулба[20].

2025 оной 2 һарын 4-дэ Оросой Холбоото Уласай банк мессенджернүүд болон ниигэмэй харилсаанай сүлжээнүүд соо тоогой түхэриг тухай элдэб домогууд дэлгэрһэн байна. Иимэ үгэ хүүрнүүдэй гол зорилгонь хадаа хүн зон соо һанаа зобоомо, шэнэ түхэлэй мүнгэндэ этигэл найдабариие доройтуулха болон тоогой түхэриг руу шэлжэлгэ баалагдаха гэжэ мэдүүлнэ, гэжэ зохилдуулагша тэмдэглэбэ. Түбэй банк эдэ һурагуудые буруушаажа, сэбэр мүнгэн болон гар дээрэхи бэшэ мүнгэнһөө гадна тоогой түхэриг гаргагдаха, тэдэнэй хэрэглэлгын шиидхэбэри ажаһуугшад өшэлэхэ аргатай гэжэ онсолбо[21].

2025 оной февраль һарада Түбэй банк 2025 оной июлиин 1-дэ түсэблэгдэһэн тоогой түхэриг үргэнөөр нэбтэрүүлхэ тухай шиидхэбэриин бэелүүлгэ хойшолуулха гэжэ шиидэбэ[22].

2025 оной апрелиин 11-дэ Түб банк мэхэ гохонуудай шэнэ түхэл тухай һэргылэмжэ гаргаа: хорото үүсхэгшэд хуурмаг сайтнуудые бүтээжэ болон тэдэ тоогой түхэригэй байгуулагдаагүй программа руу хүрэнгэжүүлгэ оруулха гэһэн нэрэ томьёогоор ажаһуугшадһаа мүнгэ татажа байна[23].

2025 оной июниин 30-да Түб банк 2023 оной августын 15-һаа эхилһэн тоогой түхэригэй туршалгын түрүүшын дүнгүүдые согсолбо. 2025 оной майн эсэсэй байдалаар, Түбэй банкын ажаллуулжа байһан тоогой түхэригэй талмайда хабаадагшад 63 мянганһаа дээшэ дамжуулга болон бараа болон үйлэшэлгэнүүдэй түлөө 13 мянган шахуу түлбэри хэһэн байна, 17 мянганһаа дээшэ ухаалаг хэлсээнүүдые бэелүүлээ гэжэ зохилдуулагшадай мэдээсэл соо хэлэгдэнэ. Бүхыдөө энэ талмай дээрэ 2500 юрын хүнүүдэй болон хуулита нюурнуудай кошелёк нээлтэтэй — 150 гаран нютагуудһаа 15 банкын хэрэглэгшэдтэ үйлэ ажалалганууд үгтэнэ[24].

Оросой Холбоото Уласай Гүрэнэй Дүүмэдэ 2025 оной июлиин 15-да гурбадахи уншалгада тоогой түхэриг шата шатаар ашаглалгада оруулха, мүн эд бараанай болон аша туһада түлэхэ универсальна QR-код тухай хуули абтагдаба. 2026 оной сентябриин 1-һээ банкнууд хэрэглэгшэдтэ гүйлгэ хэхэ арга боломжо олгохо ёһотой. Жэлэй туршада 5 сая түхэригһөө бага олзотой наймаашад тоогой түхэриг заатагүй абаха ёһогүй[25]. Шэнэ хуулиин ёһоор, 2026 онһоо тоогой түхэриг федеральна бюджедһээ ямаршье түлбэридэ ашаглагдаха аргатай. Энэнь хадаа пенси, тэдхэмжэ, гүрэнэй һалбариин хүдэлмэрилэгшэдэй стипенди болон салин хүлһэндэ хабаатай.

Тоогой түхэригэй логотип

Түхэриг тэмдэгһээ ба тэрэнээ хүреэлһэн дүхэригһөө бүридэһэн тоогой түхэригэй түрүүшын логотип монетын түхэл дабтаһан, Ородой Холбоото Уласай Түб банкын логотиптэй адлирхуу Ородой Холбоото Уласай банк 2023 оной 8 һарын 3-да тусхай видео болон сайт дээрэ хэблүүлээ[17][26][27].

Тоогой түхэригэй логотип

Сэгнэлтэ

Тоогой түхэригэй гол аша туһа хадаа хара мүнгэнтэй тэмсэл, мүнгэнэй хуули буса эрьелтэ хүнгэдүүлхэ, юундэб гэхэдэ, мүнгэнэй гүйлгэнүүд тухай бүхы мэдээсэлнүүд Ородой Банкда хадагалагдаха; тэдэниие шалгахын тулада банкын дамжуулгын һэльбэн шэлжэлтын банк бүхэнтэй холбоо бариха хэрэггүй болохо[28].

Оросой Холбоото Уласай мүнгэн һангай сайд Антон Силуанов тоогой түхэриг найдамтай гэжэ нэрлэбэ. Тэрэнэй найдамтай байһые сайд Түбэй банк мүнгэ гаргагша гэжэ тайлбарилба. Силуановай хэлэһээр, тус түсэл эли тодо байһанһаа боложо, бюджедтэ һонирхолтой байха[29].

«Яков ба партнернууд» (урдань McKinsey) компаниин мэргэжэлтэдэй тобшололой ёһоор, олзын хэрэг эрхилэгшэдтэ болон банкнуудта тоогой үндэһэтэнэй валюта нэбтэрүүлгын ниитэ эдэй засагай нүлөө жэл бүри 328 миллиард түхэриг боложо магадгүй —гол түлэб худалдан абаха үйлэ ажаллалгада алмаалһан боложо[30].

Шүүмжэлэл

Сбербанк энэ мэдээсэлые шүүмжэлжэ, 2-4 триллион түхэригтэ мүнгэн һангай орохо хэмжээе тооложо, энэнь урьһаламжын табисануудые нэмэгдүүлхэ аргатай. Тэрэ үедэ банкнуудай хахад шахууниинь тоогой түхэриг бии болгохо хэрэг удхагүй гэжэ тоолодог байгаа[31] Сбербанк мүн лэ шэнэ түхэлэй валютын бага кибер тогтууритай холбоотой аюулнууд тухай һэргылһэн байна. Тэрэниие дээшэлүүлхын тула, банкын хүтэлбэриин түрүүлэгшын орлогшо Станислав Кузнецовай талаһаа харабал, 20-25 миллиард түхэриг гаргашатай онсо гурим зохёохо хэрэгтэй[32].

Һайн талануудтай хамта «Сколково-РЭШ» түб тоогой түхэриг нэбтэрүүлэгдэхэдэнь, Түбэй банк мүнгэн һангай дэлгүүрэй һалбарида хабаадаха аргатай гэжэ тэмдэглэбэ. Энэнь бэеэ дааһан байдалаа алдаха, зохисуулха үүргэдэ этигэл найдабариие алдахада хүргэхэ аргатай[33].

Макроэдэй засагай шэнжэлэлгын болон богони хугасаанай уридшалан мэдээсэлэй түбэй мэргэжэлтэд тоон түхэриг банкнуудай ликвидность алдахада хүргэхэ аюултай гэжэ һанаагаа зобожо байһанаа мэдүүлээ. Хубиин болон юридическэ нюурнуудай дансануудһаа адагынь 9 триллион түхэриг 2024 оной эсэс болотор гараха аюул бии[33].

Тоогой түхэриг нэбтэрүүлхэ аюул

CBDC-гэй нэбтэрүүлгэ Ородой Холбоото Уласай мүнгэн һангай байгуулалтые мэдэлдэ абалга, ажаһуугшадта, эмхинүүдтэ, гүрэнэй болон муниципальна эмхинүүдтэ мүнгэнэй эргэлтын хизаарлалта тогтоохо дүршэл, мүн баһа суглуулбариин үүргэ — мүнгэ гол үүргэһээнь хаһаха арга боломжо. Тоогой түхэриг нэбтэрүүлхэ аюулнуудай нэгэн гэхэдэ, үлүү ехэ гуримшуулга болоно[34].

Ажаглалтанууд

  1. ↑ 1 2 Цифровой рубль (ород хэлэн). Доклад ЦБ РФ (13 октябрь 2020). Дата обращения: 15 август 2025.
  2. ↑ Цифровой суверенитет. Зачем правительству понадобился крипторубль (ород хэлэн). Форбс.ру. Дата обращения: 15 август 2025.
  3. ↑ Кисаров И. В. О переходе к цифровому рублю(ород) // Вестник Тверского государственного университета. Серия: Экономика и управление. — 2021. — № 1 (53). — С. 198—208.
  4. ↑ Вершинина О. В., Лабушева Я. Г., Султаниев И. С. Анализ возможностей и рисков введения в обращение цифровых валют центральных банков на примере «цифрового рубля»(ород) // Вестник Российского нового университета. Серия: Человек и общество.. — 2021. — № 1. — С. 51—60.
  5. ↑ ЦБ наполнит кошельки цифровыми рублями (ород хэлэн). Коммерсантъ. Дата обращения: 15 август 2025.
  6. ↑ ЦБ выбрал 12 банков для тестирования цифрового рубля (ород хэлэн). Forbes.
  7. ↑ Некоторые российские банки уже тестируют платежи между физлицами с цифровым рублём (ород хэлэн). ТАСС. Дата обращения: 15 август 2025.
  8. ↑ Цифровой рубль: старт тестирования | Банк России. cbr.ru. Дата обращения: 15 август 2025.
  9. ↑ В пилотном режиме: в России начались первые испытания цифрового рубля (ород хэлэн). RT (15 февраль 2022). Дата обращения: 15 август 2025.
  10. ↑ С 2023 года в России планируют начать расчёты в цифровых рублях (ород хэлэн). ИА REGNUM. Дата обращения: 15 август 2025.
  11. ↑ Госдума приняла в первом чтении законопроект о цифровом рубле (ород хэлэн). РБК. Дата обращения: 15 август 2025.
  12. ↑ Анастасия Кузмичева. Госдума одобрила законопроект о наследовании цифрового рубля. РБК (21 июнь 2023). Дата обращения: 15 август 2025.
  13. ↑ Госдума приняла закон о внедрении цифрового рубля. ТАСС (11 июль 2023). Дата обращения: 15 август 2025.
  14. ↑ Путин подписал закон о внедрении цифрового рубля. ТАСС (24 июль 2023). Дата обращения: 15 август 2025.
  15. ↑ ЦБ РФ начнет пилот с реальными цифровыми рублями после появления законодательной базы (ород хэлэн). Interfax. Дата обращения: 15 август 2025.
  16. ↑ ЦБ утвердил логотип цифрового рубля. ТАСС (3 август 2023). Дата обращения: 15 август 2025.
  17. ↑ 1 2 Логотип RuTube У цифрового рубля появился логотип
  18. ↑ ЦБ РФ: о появлении цифрового рубля не знают более 30% опрошенных россиян. Эксперт (19 июнь 2024). Дата обращения: 15 август 2025.
  19. ↑ Путин поручил перейти к широкому внедрению цифрового рубля. РИА "Новости" (17 июль 2024). Дата обращения: 15 август 2025.
  20. ↑ ЦБ и Минфин провели первые тесты цифрового рубля в бюджетном процессе. РБК. Дата обращения: 15 август 2025.
  21. ↑ ЦБ зафиксировал всплеск мифов о цифровом рубле в мессенджерах и соцсетях. РБК. Дата обращения: 15 август 2025.
  22. ↑ ЦБ отложил массовое внедрение цифрового рубля. РБК (27 февраль 2025). Дата обращения: 15 август 2025.
  23. ↑ ЦБ предупредил о схеме похищения денег через ложные инвестиции в цифровой рубль. Известия (11 апрель 2025). Дата обращения: 15 август 2025.
  24. ↑ Банк России подвел первые итоги пилотирования цифрового рубля. Ведомости. Дата обращения: 15 август 2025.
  25. ↑ Госдума утвердила внедрение цифрового рубля. Коммерсантъ (15 июль 2025). Дата обращения: 15 август 2025.
  26. ↑ Фирменный стиль | Банк России. www.cbr.ru. Дата обращения: 15 август 2025.
  27. ↑ ЦБ утвердил логотип цифрового рубля (ород хэлэн). Ведомости (3 август 2023). Дата обращения: 15 август 2025.
  28. ↑ Каменская К. В. К вопросу введения Цифрового рубля как инструмента противодействия экономическим и финансовым нарушениям // Инновации. Наука. Образование. № 25, 2021. С. 77—84.
  29. ↑ Министр финансов России Силуанов назвал создание цифрового рубля перспективным (ород хэлэн). gazeta.ru (6 февраль 2023). Дата обращения: 15 август 2025.
  30. ↑ Инновационный кошелек. Эксперт (14 февраль 2024). Дата обращения: 15 август 2025.
  31. ↑ Что не так с цифровым рублём: Сбер предупредил о рисках новой валюты (ород хэлэн). Вести.ру (15 декабрь 2020). Дата обращения: 15 август 2025.
  32. ↑ Сбербанк оценил, во сколько обойдётся устойчивость цифрового рубля (ород хэлэн). www.rbc.ru (3 декабрь 2020). Дата обращения: 15 август 2025.
  33. ↑ 1 2 «Полный цикл операций». В России испытали цифровой рубль (ород хэлэн). gazeta.ru (15 февраль 2022). Дата обращения: 15 август 2025.
  34. ↑ Максим Стулов. Четыре главные опасности цифрового рубля. Ведомости (21.03.25). Дата обращения: 15 август 2025.

Ном зохёол

  • Вершинина О. В., Лабушева Я. Г., Султаниев И. С. Анализ возможностей и рисков введения в обращение цифровых валют центральных банков на примере «цифрового рубля»(ород) // Вестник Российского нового университета. Серия: Человек и общество.. — 2021. — № 1. — С. 51—60.
  • Каменская К. В. К вопросу введения Цифрового рубля как инструмента противодействия экономическим и финансовым нарушениям // Инновации. Наука. Образование. — 2021. — № 25. — С. 77—84.
  • Кисаров И. В. О переходе к цифровому рублю // Вестник Тверского государственного университета. Серия: Экономика и управление. — 2021. — № 1 (53). — С. 198—208.

Ссылкэнүүд

"https://bxr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Тоогой_түхэриг&oldid=367720" хуудаһанһаа абтаһан