Москалёв Георгий Николаевич

Георгий Николаевич Москалёв
Георгий Николаевич Москалёв
Түрэһэн үдэр	1925 оной сентябриин 10
Түрэһэн газар	Үбэр Байгалай хизаарай, Улаан-Сүхын аймагай, Усть-Менза тосхон
Наһа бараһан үдэр	2011 оной мартын 3 (85 наһатай)
Наһа бараһан газар	Улаан-Үдэ, Оросой Холбоото Улас;
Гүрэн	Зүблэлтэ холбоото улас; Оросой Холбоото Улас;
Һуралсал	В. И. Суриковай нэрэмжэтэ Московагай гүрэнэй академическэ уран зурагай дээдэ һургуули
Стиль	байгаалиин үзэсхэлэнүүд, натюрмортнууд болон шугам зурагууд

Георгий Николаевич Москалёв (1925 оной сентябриин 10 Үбэр Байгалай хизаарай мүнөөнэй Улаан-Сүхын аймагай Усть-Менза тосхон — 2011 оной мартын 3 Улаан-Үдэ хото) — Зүблэлтэ ба Орос гүрэнүүдэй шугамаар зурааша, номой зурагша. Зүблэлтэ Холбооной Баатар (1945 он). РСФСР-эй габьяата уран зураашан (1982). Буряадай АССР-эй арадай уран зураашан (1975). 1957 онһоо СССР-эй уран зураашадай холбооной гэшүүн.

Эсэгэ ороноо хамгаалгын Агууехэ дайнай ветеран.

Намтар

Үбэр Байгалай хизаарай мүнөөнэй Улаан-Сүхын аймагай Усть-Менза тосхондо 1925 оной сентябриин 10-да түрэһэн намтартай. 1933 ондо гэр бүлөөрөө Улаан-Үдэ хотодо зөөжэ ерээ.

Улаан-Үдын 2-дохи һургуулиин 8 класс дүүргэһэн, һургуулиһаа 1943 оной январь һарада Ажалшад-Таряашадай Улаан Сэрэгтэ алба хаахаяа татагдаад, Үбэр Байгалай ябаган сэрэгэй училищида курсантаар абтаа.

1944 оной май һарада түргэдүүлэгдэһэн һургуули бага лейтенантын зэргэтэйгээр дүүргээд, 2-дохи Украинска фронтын 46-дахи армиин 59-дэхи торгон сэрэгэй буудалгын дивизиин 176-дахи торгон сэрэгэй буудалгын полкдо эльгээгдэжэ, пулемётно взводой захиралай тушаалда табигдаа. Ясскэ-Кишиневэй дайшалхы ябуулгада хабаадалсажа, Бендернүүд, Белгород-Днестровскэ гэһэн газарнуудые сүлөөлэлсөө.

СССР-эй Дээдын Зүблэлэй Президиумэй «Улаан Сэрэгэй захирагшадай ба юрын алба хаагшадай бүридэлдэ Зүблэлтэ Холбооной Баатарай нэрэ зэргэ олгохо тухай» 1945 оной мартын 23 Зарлигаар «немец булимтарагшадтай фронтдо тэмсэхэдээ 1944 оной декабриин 4-һөө декабриин 5-най һүни Дунай мүрэниие дайлалдан гаталха үедэ эгээл хүндэ дайшалхы даабари дүүргэһэнэйнь түлөө, тиихэдээ тулалдануудта харуулһан шэн зоригой ба баатаршалгын түлөө» ротын захирагша Георгий Москалёв Зүблэлтэ Холбооной Баатарай үндэр нэрэ зэргэдэ хүртөө^[1].

Дайнай һүүлдэ

Г. Н. Москалёв сэрэгһээ тараһанайнгаа һүүлээр 1946 ондо Эрхүүгэй уран зурагай училищида һуража гараа. Һүүлээрнь В. И. Суриковай нэрэмжэтэ Москвагай уран зурагай дээдэ һургуулиин уран зурагай таһагта 1951 онһоо һуража, 1957 ондо дүүргээ.

Дээдэ һургуулияа түгэсөөд, Улаан-Үдэдөө бусажа ерээ. Уран һайханай болон үйлэдбэрилгын зурагай таһагуудта хүдэлөө, П. П. Постышевай нэрэмжэтэ пионернүүдэй гэрэй дэргэдэхи «Эдир зураашан» гэһэн үхибүүдтэ уран зураг шудалдалуулха бүлгэм хүтэлбэрилөө (1957—1962 ба 1964—1965 онуудта). 1962-1963 онуудта Буряадай Уран зураашадай холбооной правлениин түрүүлэгшэ байгаа. 1966-1968 онуудта Ц. С. Сампиловай нэрэмжэтэ уран зурагай музейн захиралаар ажаллаһан байна. Улаан-Үдын 1-дэхи багшанарай училищида багшалаа.

Улаан-Үдэ хотын Арадай һунгамалнуудай зүблэлэй һунгамалаар гансата бэшэ һунгагдаһан байна. Зүблэлтэ Холбооной гушаад Баатарнуудай бүридэлдэ орожо Венгридэ болоһон Илалта туйлаһаар 30 жэлэй ойн баярай баяр ёһололдо хабаадаа. Илалта туйлаһаар 50 жэлэй ойн баярай һайдэрлэлгэдэ зорюулагдаһан 1996 оной майн 9-дэ ба 2000 оной майн 9-дэ Москва хотын Улаан талмай дээрэ болоһон Илалтын парадай хабаадагша мүн.

2011 оной мартын 3-да Улаан-Үдэ хотодоо наһа бараа^[2]^[3].

Зохёохы ажал ябуулга

Шугамаар зурадаг уран зураашаар эхилээд, 1970-аад онуудта уран зурааша Эсэгэ ороноо хамгаалгын Агууехэ дайниие гол сэдэб болгон шэлээһэн юм. Тус сэдэб «Битва за Дунай», «Прорыв», «Рассвет», «Один на один» болон бусад зурагууд соонь харуулагдаа.

Георгий Николаевичта байгаалиин үзэсхэлэнүүд, натюрмортнууд болон шугамаар бэшэһэн зурагуудайнь ажалнууд олон. Номуудай уран һайханай шэмэглэлгэ эрхилһэн.

Москалёв 70 гаран уран зурагай, 170-аад шугамаар зураһан хүдэлмэринүүдэй, 10 ном соохи шугам зурагай хабсарлалгануудай автор, тэрэ тоодо «Поход за Дунай» гэжэ ном (Улаан-Үдэ, 1985). 1959 онһоо эхилээд элдэб үзэсхэлэнгүүдтэ хабаададаг байһан. Москалёвай уран зурагай бүтээлнүүдэй үзэсхэлэнгүүд Москва, Улаан-Үдэ, Владивосток, Эрхүү, Дели (Энэдхэг), Шэтэ хотонуудта үнгэргэгдөө һэн.

Нэрэ зэргэнүүд ба шагналнууд

Нэрэ зэргэнүүд

Зүблэлтэ Холбооной Баатар (1945 оной мартын 24)^[1].
Бурятской АССР-эй Арадай уран зураашан (1975 он).
РСФСР-эй габьяата уран зураашан (1982 он).
Улаан-Үдэ хотын хүндэтэ эрхэтэн (1975 он).

Шагналнууд

Ленинэй орден (1945 оной мартын 24).
Алтан Одоной орден (1944 оной декабриин 4)^[4].
Эсэгэ Ороноо хамгаалгын Агууехэ дайнай I шатын хоёр орден (1944 оной декабриин 17^[5]; 06.04.1985^[6]).
Хүндэлэлэй орден (2002 оной апрелиин 3)^[7]
«Германиие илаһанай түлөө» медаль.
«Будапешт хотые абаһанай түлөө» медаль.
«Вена хотые эзэлһэнэй түлөө» медаль.
Буряадай АССР-эй уран зохеолой болон уран урлалай талаар Гүрэнэй шагнал.

Ажаглалта

↑ ¹ ² Наградные документы в электронном банке документов «Подвиг народа» (архивные материалы Центрального архива Министерства обороны Российской Федерации. Ф. 33. Оп. 686046/793756. Д. 28/32. Л. 7/289, 290)..
↑ Скончался последний в Бурятии фронтовик — Герой Советского союза Георгий Москалёв (неопр.)недоступная ссылка — история. РИА Новости — Сибирь (3 март 2011). Дата обращения: 17 май 2011. Архивировано 3 март 2012 года.
↑ Похороны Москалёва Георгия Николаевича Архивная копия от 2 август 2014 на Wayback Machine.
↑ Наградные документы в электронном банке документов «Подвиг народа» (архивные материалы Центрального архива Министерства обороны Российской Федерации. Ф. 33. Оп. 690306. Д. 2581. Л. 1, 19, 20)..
↑ Наградные документы в электронном банке документов «Подвиг народа» (архивные материалы Центрального архива Министерства обороны Российской Федерации. Ф. 33. Оп. 690306. Д. 521. Л. 1, 14, 15)..
↑ Карточка награждённого к 40-летию Победы в электронном банке документов «Подвиг народа»..
↑ Указ Президента Российской Федерации от 3 апреля 2002 года № 316 «О награждении государственными наградами Российской Федерации» (неопр.). Дата обращения: 18 сентябрь 2018. Архивировано 17 август 2016 года.

Ном зохёол

Алешкин А. М. Сердцем на амбразуру. — Иркутск, 1976.
Каталог работ художника Г. Н. Москалева / Составители Т. Е. Чебунина, К. Б. Шулунова. — Улан-Удэ, 1986.
Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2

Ссылкэнүүд

Москалёв Георгий Николаевич (ород хэлэн). Сайт «Герои страны».
Герои Бурятии. Москалёв Георгий Николаевич.
Москалёв Георгий Николаевич (1925—2011).

[ГСС-1] ¹ ² Наградные документы в электронном банке документов «Подвиг народа» (архивные материалы Центрального архива Министерства обороны Российской Федерации. Ф. 33. Оп. 686046/793756. Д. 28/32. Л. 7/289, 290)..

[2] Скончался последний в Бурятии фронтовик — Герой Советского союза Георгий Москалёв (неопр.)недоступная ссылка — история. РИА Новости — Сибирь (3 март 2011). Дата обращения: 17 май 2011. Архивировано 3 март 2012 года.

[3] Похороны Москалёва Георгия Николаевича Архивная копия от 2 август 2014 на Wayback Machine.

[4] Наградные документы в электронном банке документов «Подвиг народа» (архивные материалы Центрального архива Министерства обороны Российской Федерации. Ф. 33. Оп. 690306. Д. 2581. Л. 1, 19, 20)..

[5] Наградные документы в электронном банке документов «Подвиг народа» (архивные материалы Центрального архива Министерства обороны Российской Федерации. Ф. 33. Оп. 690306. Д. 521. Л. 1, 14, 15)..

[6] Карточка награждённого к 40-летию Победы в электронном банке документов «Подвиг народа»..

[7] Указ Президента Российской Федерации от 3 апреля 2002 года № 316 «О награждении государственными наградами Российской Федерации» (неопр.). Дата обращения: 18 сентябрь 2018. Архивировано 17 август 2016 года.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]