Мезенцев Александр Александрович

Александр Александрович Мезенцев
Александр Александрович Мезенцев
Түрэһэн һара үдэр	1942 оной мартын 27
Түрэһэн газар	Хабаровск, РСФСР, Зүблэлтэ холбоото улас;
Наһа бараһан һара үдэр	1998 оной майн 4 (56 наһатай)
Наһа бараһан газар	Таксимо[d], Буряад Улас, Оросой Холбоото Улас;
Эрхэтэнэй байдал	СССР →; Орос гүрэн
Ажал ябуулгын янза	барилгашан
Супруга	Зинаида Семёновна Мезенцева, Марина Иринчиновна Мезенцева
Үхибүүд	Елена, Анна, Наталья

Александр Александрович Мезенцев (1942 оной мартын 27(1942-03-27), Хабаровск түрэһэн — 1998 оной майн 4(1998-05-04) (56 наһатай), Таксимо^[d], Буряад Улас наһа бараһан) — Байгал-Амарай түмэр замай Таксимо тосхоной түрүүшын барилгашан.

Намтар

Александр Александрович Мезенцев 1942 оной мартын 27-до Хабаровск хотодо сэрэгэй бүлэдэ түрэһэн юм.

Уйлэдбэриин удэшын һургуули дуургэһэнэй һуулээр, 16-тайһаа ажалайнгаа намтар эхилээ һэн.

1960—1962 онуудта — дизелистын шаби, электростанциин дизелист.

1962 ондо Москвагай инженерно-экономическа дээдэ һургуулида һурахаяа ороо һэн.

1963—1965 онуудта Совет армиин зэргэдэ алба хээ.

1965 ондо албаяа дүүргээд, дээдэ һургуулида һуралсалаа үргэлжэлүүлжэ, 1969 ондо дүүргээ. Удаань хэдэн жэлдэ Москва СССР-эй унаа тээбэриин барилгын яаманай Мотоблоргтехстрой трестдэ хүдэлөө.

А. А. Мезенцев 1998 оной майн 4-дэ 57 ондо хүндэ гэгшын инфарктын дүнгөөр наһа бараа һэн. Таксимодо хүдөөлүүлэгдэнхэй.

БАМ-ай барилга

1975 ондо партиин уряада харюусаад, Байгал-Амарай түмэр замай барилгада ошоо һэн. БАМ-ай Яхадай участогта Золотинка тосхондо СМП-578 түсэблэлгын-үйлэдбэриин таһагай даргын тушаал абаһан юм.

1978 ондо Буряад, БАМ-ай Буряадай участок Кичера тосхондо нүүжэ, СМП-608-да үйлэдбэриин талаар даргын орлогшоор хүдэлөө. Эгээл тэдээндэ тэрэ сагта зүрхэтэй шиидхэбэри абтаа: түмэр харгы доро самсаал отолходоо үлэһэн ой модо галдахагүй, харин тайга соо тусхай «хармаан» соо хадагалаад, Удаань Кичера тосхондо байрын гэрнүүдые барилгада табиха. Энэ ойһоо баригдаһан гэрнүүд мүнөөшье болотор байна^[1].

1980 ондо шэнээр эмхидхэгдэһэн СМП-670-ай даргаар томилогдожо, найман хүнһөө бүридэһэн түрүүшын десантын бүридэлдэ Энэл жэлэй эхиндэ Таксимодо станци барилгада ерээ һэн.

Тэрэнэй ударидалга доро СМП-670 үйлэдбэриин бааза дэлгэжэ, үндэһэн тосхон бодхоохо ажал ябуулаа, тиихэдээ Мезенцев саг үргэлжэ болбосон түхэлтэй гэр байра гансата барихаяа оролдоо^[2].

Эхиндээ БАМ-да хаа-хаанагүй барилгашадай саг зуурын тосхон бариха хэрэгтэй байгаа, гэбэшье А. А. Мезенцев гансал болбосон түхэлтэй гэр байра барихаяа оролдодог һэн. СМП-670 һаял бүрилдэжэ байгаашье һаа, коллективизмын урма зориг, ажалдаа урма зориг, шунал тэрээн соо зонхилоо^[3]. Энэ ажалай түлхисэ хаража, боложо байһан үйлэ хэрэгүүдэй түүхэтэ удха шанар ойлгожо байхадаа, А. А. Мезенцев үшөө нэгэ зоригтой шиидхэбэри абаа: Тэрэ Кичера (ород) (бур. тосхондо СМП-608-да үшөө ажаллаха талаар мэдэхэ залуу, бэлигтэй Виктор Войналовичта имагтал модо отологшо гэжэ тоологдоһон гэрэл зурагшаар хүдэлхэ арга олгоо. Энээнэй ашаар тэрэ баатарлиг үе сагай олон агшан зууранууд үлэнхэй^[4].

Мезенцев отрядай хүсэнүүдые шухала хэрэгтэй объектнүүдые — хамтын байрануудые, столово, һургуулинуудые (сентябриин 1 болотор бариһан) барилгада эльгээгээ. БАМ дээрэ эгээл түрүүшын ногоогоор хушагдаһан футболой талмай болон 440 һууритай харагшадай танхимтай ДК «Корчагинец» баригдаа.

Мезенцевтэй поездын коллектив Балбухта Куанда хоёрой «алтан звенодо» хүрөө.

1987 ондо А. А. Мезенцев эдэй засагай талаар орлогшоор, удаань Шэнэ Чара тосхондо «Бамстройпут» барилгын хүтэлбэриин даргын нэгэдэхи орлогшоор томилогдоо һэн.

Захиргаанда ажал

1992 ондо Таксимо тосхондо түбтэй Муяын шэнэ аймаг байгуулагдаа һэн. Аймагай хүтэлбэриин зууршалгаар А. А. Мезенцев Таксимодо райсоведэй түрүүлэгшын нэгэдэхи орлогшын тушаалда бусаа һэн. Зон тэрэниие аймагай захиргаанай толгойлогшоор һунгаба. Энэ газарта тэрэ 1998 оной майн 4-дэ наһа баратараа (забһарлалтайгаар) хүдэлөө^[5].

Оросто Эдэй засагай хубилган шэнэдхэлгын үедэ, 1990-ээд онуудта тэрэ бүхы һургуулиин, һургуулиин урдахи ба эмнэлгын эмхи зургаануудые хадагалжа шадаа. Һунгалтын урда тээхи тезисүүдтэ А. А. Мезенцева оройдоол хэдэн үгэ байгаа: «Гансал хуулита, зүб, боломоор юумэ хэхэ аргатайб». Тэрэнэй программа аймагай ниигэмэй ба эдэй засагай хүгжэлтэдэ, болбосорол, эмнэлгэ, соёл, байгаали хамгаалга мэтын һалбаринуудта һанаагаа зоболгодо ба анхаралда шэглүүлэгдээ.

Аймагай ажаһуугшадые 1994 оной шэнэ жэлээр амаршалхадаа, А. А. Мезенцев бултандань өөдэрхэлгэ алдахагүй гэжэ хүсөөд, хэлээ:

«Хүн бүхэнэй урда туйлагдажа боломоор лэ зорилго табигдаха ёһотой. Хуушан бамовцуудые БАМЫ-е, тэрэнэй ерээдүйтэй ашаглалгые нэгэдүүлхэ ёһотой зандаа. БАМ-ай саг үшѳѳ урид, харин тэрэниие гансал амжалтатай эдэй засагай хубилган шэнэлэлгэнүүд дүтэлүүлхэ аргатай. Бултанда элүүр энхые хүсэнэб, мүн Муяын аймагта манай эндэ ерэһэн һайн саг болотор ажаһуухые хүсэнэб»^[6]

Нүхэдтөө, суг хүдэлдэг нүхэдтөө «эршэтэй, шадамар, мэргэжэлтэй инженер, харюусалгатай, томоотой хүтэлбэрилэгшэ» гэжэ хадуугдаа. Тэрэ хүн зондо шадамараар һанаагаа зободог, юугээрээ байдагыень мэдэдэг, юрын, хүртэсэтэй байгаа. Залуушуул ахань гэжэ тоолодог байгаа, комсомолой нэгэ суглаанда «Буряадай Комсомолец отрядай хүндэтэ боец» гэһэн нэрэ зэргэ олгоһониинь дэмы бэшэ^[5]. Түргэн ургажа байһан Таксимодо долоон хоног бүхэндэ шахуу шэнэхээн нютагуудые дабажа гараашье һаа, Мезенцев нүхэртэеэ хоёрдохи классай басаган хоёртоёо вагончик соо удаан саг соо ажаһуугаашье һаа, бэлэн гэрнүүдэй алинданьшье байра эзэлхэ ёһоороо эзэлхэ аргатай байһан баримтые тэрэ ямар хүн байгааб гэжэ эли тодоор тодорхойлно. Тэрээнһээ үлүү гэр байрада хэрэгтэй хүнүүд бии гэжэ тэрэ тоолодог байгаа^[3].

Гэр бүлэ

Александр Мезенцев хоёр дахин гэрлэһэн юм. Түрүүшын һамган — Зинаида Семеновна. Энэ гэр бүлэдэ басаган түрөө. 1987 оной зун Зинаида Семеновна басагантаяа Москва ошожо, үбгэ һамган хоёр һалаһан юм. Хоёрдохи һамганиинь — Марина Иринчиновна. Мезенцев бүхыдөө гурбан басагатай байгаа: Елена, Анна ба Наталья^[5].

Шагналнууд

«Хүндэлэлэй Тэмдэг» орденоор;
«Ажалай Улаан тугай» орденоор;
«Байгал-Амарай түмэр зам барилгын түлөө» (ород) (бур. медаляар;
«Ажалай Ветеран» медаляар.

Дурасхаал

Муяын аймагай түүхэ бэшэг соо Александр Александрович Мезенцевай нэрэ хэтэдээ бэшээтэй үлэхэ, мүн Таксимо тосхоной 1-дэхи һургуули Буряад Уласай Засагай газарай 2008 оной октябриин 3-ай тогтоолоор олгогдоһон тэрэнэй нэрэ зүүдэг^[7]^[8].

Ажаглалтанууд

↑ "Наш Сан Саныч", Газета "Муйская новь", номера от 22 марта и 7 апреля 2007 года (неопр.). Дата обращения: 17 май 2026. Архивировано 4 март 2016 года.
↑ Отряд «Комсомолец Бурятии» и СМП-670 (неопр.). Глагол38. Дата обращения: 17 май 2026.
↑ ¹ ² "Отряд к отряду". Электронная версия газеты "Смена". №1297, Июнь 1981 (неопр.). Дата обращения: 17 май 2026. Архивировано 4 март 2016 года.
↑ Фотолетопись БАМа Виктора Войналовича. Официальный сайт газеты "Комсомольская правда" (неопр.). Дата обращения: 17 май 2026. Архивировано 27 январь 2016 года.
↑ ¹ ² ³ По воспоминаниям А.Н. Максимовой (неопр.). Дата обращения: 17 май 2026. Архивировано 17 май 2016 года.
↑ «Золотой край Бурятии», Верхотурова Г. А., Жерлов В. Ф., Улан-Удэ, 2001
↑ МБОУ ТСОШ №1 им. А.А. Мезенцева (неопр.). Checko.ru. Дата обращения: 17 май 2026.
↑ Постановление Правительства Республики Бурятия от 03.10.2008 N 467 "О присвоении имени Мезенцева Александра Александровича Таксимовской средней общеобразовательной школе N 1 Муйского района" (ород хэлэн). base.garant.ru. Дата обращения: 17 май 2026.

[1] "Наш Сан Саныч", Газета "Муйская новь", номера от 22 марта и 7 апреля 2007 года (неопр.). Дата обращения: 17 май 2026. Архивировано 4 март 2016 года.

[Glagol38_2024-2] Отряд «Комсомолец Бурятии» и СМП-670 (неопр.). Глагол38. Дата обращения: 17 май 2026.

[autogenerated1-3] ¹ ² "Отряд к отряду". Электронная версия газеты "Смена". №1297, Июнь 1981 (неопр.). Дата обращения: 17 май 2026. Архивировано 4 март 2016 года.

[4] Фотолетопись БАМа Виктора Войналовича. Официальный сайт газеты "Комсомольская правда" (неопр.). Дата обращения: 17 май 2026. Архивировано 27 январь 2016 года.

[MezentsevAdmin-5] ¹ ² ³ По воспоминаниям А.Н. Максимовой (неопр.). Дата обращения: 17 май 2026. Архивировано 17 май 2016 года.

[6] «Золотой край Бурятии», Верхотурова Г. А., Жерлов В. Ф., Улан-Удэ, 2001

[CheckoMezentsevSchool-7] МБОУ ТСОШ №1 им. А.А. Мезенцева (неопр.). Checko.ru. Дата обращения: 17 май 2026.

[8] Постановление Правительства Республики Бурятия от 03.10.2008 N 467 "О присвоении имени Мезенцева Александра Александровича Таксимовской средней общеобразовательной школе N 1 Муйского района" (ород хэлэн). base.garant.ru. Дата обращения: 17 май 2026.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]