Калашников Исай Калистратович

Сүлөөтэ Нэбтэрхы Толи — Википеэдиһээ
Исай Калистратович Калашников
Түрэһэн һара үдэр

1931 оной августын 9-дэ

Түрэһэн газар

Буряадай АССР Мухар-Шэбэрэй аймаг Шаралдай тосхон.

Наһа бараһан һара үдэр

1980 оной майн 30-да

Наһа бараһан газар

СССР, РСФСР, Москва хото

Эрхэтэнэй байдал

 СССР

Ажал ябуулгын янза

Уран зохёолшо

Загвар:ХэлэлцэхЗасварлах

Иса́й Калистра́тович Кала́шников (1931 оной августын 9-дэ Буряадай АССР-эй Мухар-Шэбэрэй аймагай Шаралдай тосхондо түрэһэн — 1980 оной майн 30-да Москва хотодо наһа бараһан) — зүблэлтын зохёолшон. 1963-н онһоо уран зохёолшодой холбооной гэшүүн, 1970-н ондо Буряадай АССР-эй Гүрэнэй шагналда хүртэһэн. 1973-н ондо Буряадай Арадай уран зохёолшон гэһэн үндэр нэрэ зэргэ Исай Калашниковто олгогдоһон байна. Чингисханай түүхэтэ ехэ хэрэгүүд тухай 1978 ондо гараһан «Жестокий век» романаараа автор олондо мэдээжэ.

Намтар

Исай Калашниковай бронзо дүрсэ хүшөө Шаралдай тосхоной музей-гэртэ

Исай Калашников ажалша айлай гэр бүлэдэ Шэмээшэгүүдэй байдаг Шаралдай тосхондо түрэһэн намтартай.[1] Тэрэ хара багаһаа ажал хэжэ эхилһэн юм. Һургуулиингаа дүрбэдэхи анги дүүргээд мал адуулажа ажаллаа, һүүлээрнь тракторна бригадада хүдэлөө. 1950-н онһоо Байгал шадарай аймагай Кома тосхондо Итанциин ой модоной үйлэдбэриин модо унагаагшаар, мүн баһа модо уһаар урадхуулгада амжалтатай ажаллаа. Үшөө тиихэдэ плотник токареэ мэргэжэл шудалһан байха.

Уран зохёолшын «Сашка» гэжэ нэрэтэй түрүүшын рассказ «Буряад-Монгол үнэн» сэтгүүлдэ толилогдоо. 1954 онһоо Исай Калашников «Буряад-Молголой комсомолец» сэтгүүлдэ ажаллажа эхилһэн байна. Тиихэ зуураа үдэшын һургуулида һуража дунда һуралсалтай болоһон.

1959 ондо Байгалай үмэнэхи нютагуудаар болоһон эрхэтэнэй дайн тухай «Һүүлшын сухарилга» гэжэ Калашниковой түрүүшын роман «Байгалай толон» журналда хэблэгдэһэн байна. Зохёолой гол нюурнууд — уран зохёолшын түрэл нютаг Шаралдай тосхоной ажаһуугшад мүн. Һүүлээрнь «Подлесок» ба «Через топи» гэһэн туужанууд хэблэлдэ гараһан байха юм.

1963 ондо СССР-эй уран зохёолшодой холбооной гэшүүн боложо ороһон байна. 1963 онһоо 1965 он болотор Москва хотодо М. Горькиин нэрэмжэтэ Уран зохёолой дээдэ һургуулиин дэргэдэхи Дээдын уран зохёолой тусхай һуралгын шата дүүргэһэн юм. 1965 ондо Исай Калашников Буряадай АССР-эй Уран зохёолшодой холбооной харюусалгата ударидагшаар һунгагдаһан.

Уран зохёолшын гуурһан дороһоо гараһан, XX-дохи зуун жэлэй түрүүшын хахадта Байгалай үмэнэхи нютагуудаар байһан мүргэлэй хуушан заншал баримталагша шэмээшэгүүдэй ажамидарал зураглан харуулһан, «Разрыв-трава» гэжэ нэрэтэй роман 1970 ондо хэблэгдэжэ гараһан бшуу. Олоной анхаралда нэн түрүүшынхиеэ «Разрыв-трава» зохёол Роман-сэтгүүлдэ гараа, һүүлээрнь «Современник» гэһэн номой хэблэлдэ толилогдоо. Энэ уран зохёолойнгоо түлөө И. К. Калашников Буряадай АССР-эй Гүрэнэй шагналда хүртэһэн байха юм. «Разрыв-трава» романаар Николай Бестужевэй нэрэмжэтэ Ородой гүрэнэй драмын театрай тайзан дээрэ зүжэг табигдаһан байна.[2]

1973 ондо Исай Калашниковто «Буряадай Арадай уран зохёолшон» гэһэн нэрэ зэргэ олгогдоо.[3]

1978 ондо Чингисхаанай ажабайдал тухай «Жестокий век» гэжэ түүхэтэ роман хэблэлдэ гараһан байна.

И. Калашниковай «Расследование» гэһэн туужаар Мосфильмдэ 1979 ондо «Крик тишины» гэһэн уран һайханай фильм буулгагдаһан байха юм.[4] Уран зохёолшо өөрөө кинифильмын удха найруулжа зүжэгэй гурим табиһан түүхэтэй. Тэрэл ондо энэ туужаар «Расследование» гэжэ радиозүжэг табигдаһан (наадаһан нюурнууд: Дуров Лев Константинович, Кашпур Владимир Терентьевич, Погорельцев Валерий Александрович, Толмазов Борис Никитич гэһэн мэдээжэ артистнар гүйсэдхөө).

Ондоо зохёолнууд: 1982 ондо «Не поле перейти», 1962 ондо «Деревцу — расти» (һүүлээрнь «Подлесок» гэһэн нэрэтэй болоод гараһан), 1964 ондо «К людям» , 1966 ондо «Через топи», 1978 ондо «Расследование» гэһэн туужанууд, олон тоото новелланууд бэшэгдэһэн байха юм.

Исай Калашниковай уран зохёолнууд хасаг, киргиз, немец, туркмен, чех, эстон болон олон ондоо хэлэнүүдтэ оршуулагдаа.

Хадууса

  • 1998 ондо Улаан-Үдэ хотын захиргаанай үүсхэлээр И. К. Калашниковай нэрэмжэтэ Уран зохёолой шагнал эмхидхэн байгуулагдаһан.
  • Шаралдай тосхондо И. К. Калашниковай Музей-гэр нээгдэнхэй.
  • Шаралдай тосхондо И. К. Калашниковай нэрээр нэгэ гудамжа нэрлэгдэнхэй.
  • Шаралдай тосхоной дунда һургуули И. К. Калашниковай нэрэ зүүдэг.
  • Улаан-Үдэ хотын Түбэй номой сан И. К. Калашниковай нэрэ зүүдэг.
  • Улаан-Үдэ хотын И. К. Калашниковай нэрэмжэтэ № 47-дохи дунда һургуулиин хорой соо 2012 ондо уран зохёолшын бронзо дүрэ хүшөө табигданхай.[5].
  • Улаан-Үдэ хотын нэгэ гудамжа И. К. Калашниковай нэрээр нэрлэгдэнхэй.

Ажаглалта

Ном судар

  • Ломунова М. Н. Исай Калашников. — Улан-Удэ: Бурят, кн. изд-во, 1986. — 83 с
  • Тулохонов С. И. Калашников // Историзм литературы Бурятии. — Улан-Удэ, 2000. — С. 104—107.
  • Ярневский Иосиф. Он любил свою землю. — Улан-Удэ: Наран, 1994. — 19 с.
  • Калашников Исай Калистратович: [Библиогр.] // Писатели Восточной Сибири. — Иркутск, 1983. — С. 82-83.

Ссылкэнүүд