Ород-Буряад толи
| Ород-Буряад толи | |
|---|---|
| 2008 ондо хэблэгдэһэн толиин гадар | |
| Жанр | суглуулбариин хэблэл (справочное издание) |
| Эблүүлэн зохёогшо | Шагдаров Лубсан Доржиевич, Очиров Норпол Аюшеевич |
| Эхэ бэшэгэй хэлэн | буряад, ород |
| Бэшэгдэһэн һара үдэр | 1990-ээд онуудһаа 2007 он болотор |
| Түрүүшынхиеэ хэблэгдэһэн һара үдэр | 2008 |
Ород-Буряад толи (ород хэлэн дээрэ – Русско-Бурятский словарь) — буряад хэлэндэ оршуулагдаһан ород хэлэнэй 80 мянга гаран үгэнүүд болон тогтомол холбоо үгэнүүдтэй нэгэ ботиһоо бүридэһэн ород-буряад толи.
Толиин түүхэһээ
М.Н. Имехенов, Ц.Д. Цыбиков, Д.Ч. Чернинов гэгшэдэй эблүүлэн зохёоһон анха түрүүшын томо «Ород-буряад-монгол толи» («Русско-бурят-монгольский словарь») Ц.Б. Цыдендамбаевай эрхилэлгэ доро 1954 ондо хэблэгдэһэн юм. 40 мянган шахуу үгэнүүдһээ бүридэһэн тэрэ толи нэн түрүүн оршуулагшадта, сэдхүүлшэдтэ, һургуулиин ном зохёогшодто болон бусад мэргэжэлтэдтэ горитой ехэ туһа үзүүлһэн түүхэтэй.
Гэбэшье, хоморой болонхой тэрэ толи бүридэлэйнгээшье, оршуулгынгаа шанарайшье талаар уншагша, хэрэглэгшэ олоной дээшэлһэн эрилтэ хангажа шадахаяа болиһон. Толиин хэблэгдэһэн сагһаа хойшо ород хэлэндэ олон шэнэ үгэнүүд ба нэрэ томьёонууд бии болоо. Буряад хэлэнэйшье лексикэ болон тогтомол холбуулалнуудай һан эли бодо баяжаһан байха юм. Энэ болон бусад шалтагаануудаар, мүн тиихэдэ буряад-ород хоёр хэлэтэ байдалай хүгжэлтэ хараада абтажа, 80 мянга гаран үгэнүүд болон тогтомол холбоо үгэнүүдһээ бүридэһэн «Ород-Буряад толи» («Русско-Бурятский словарь») эблүүлэн зохёохо тухай шиидхэбэри абтаһан юм.
Эблүүлэн зохёолго
Толи эблүүлэн зохёогшодой нэгэн, хэлэ бэшэгэй эрдэмэй доктор, профессор Л.Д. Шагдаровай бэшэһээр, ородо хэлэнэй толинууд тус толиин эшэ үндэһэн боложо үгэһэн байха юм. Тэдэнэй тоодо - А.П. Евгеньевагай эрхилэлгэ доро гараһан 4 ботиһоо бүридэһэн Ород хэлэнэй толи, С.И. Ожеговой ба Н.Ю. Шведовагай эблүүлэн зохёоһон Ород хэлэнэй толи, Хари үгэнүүдэй толи, Совет нэбтэрхэй толи, буряад болон бусад монгол хэлэнүүдэй хоёр хэлэтэ толинууд ороно.
Хэблэлдэ бэлдэлгэ болон барлалга
1990-ээд онуудһаа эхилжэ, бэлдэгдэһэн энэ толи 2007 ондо «Буряад үнэн» Хэблэлэй байшанда хэблэлдэ бэлдэгдэжэ эхилһэн байха юм.
Толи хэрэглэлгэ
Тус толи Буряад Уласай, Монгол Уласай, Хитадай Арадай Уласай Үбэр-Монголой бэеэ дааһан аймагай, Эрхүү можын Усть-Ордагай Буряадай тойрогой, Үбэр-Байгалай хизаарай Агын Буряадай тойрогой олондо мэдээсэл тараадаг бэшэмэл болон сахим хэрэгсэлнүүдэй хүдэлмэрилэгшэд ажал хүдэлмэридөө, дунда һургуулинуудай һурагшад болон багшанар, мэргэжэлтэ дунда ба дээдэ эрдэм олгодог болбосоролой эмхи зургаануудай оюутад ба багшанар үдэр бүриингөө һуралсал болон ажалдаа хэрэглэхэ аргатай. Мүн тиихэдэ Монгол, Алтай шудалдаг эрдэмтэдтэ, бусад уншагша олондо толи зорюулагданхай.
Ссылкэнүүд
https://books.google.ru/books?id=w-cZAQAAIAAJ&hl=ru&source=gbs_navlinks_s
На эту статью не ссылаются другие статьи Рувики. |
.svg){kind=link}