Матросов Александр Матвеевич

Сүлөөтэ Нэбтэрхы Толи — Википеэдиһээ
Рувикидэ иимэ обогтой ондоо хүнүүд тухай үгүүлэлнүүд бии Матросов.
Матросов Александр Матвеевич
Alexander Matveyevich Matrosov.jpg
Түрэхэдэ үгтэһэн нэрэ ород хэлэн Александр Матвеевич Матросов
Түрэһэн һара/үдэр 1924 оной февралиин 5
Түрэһэн газар Украинын ССР-эй, Екатеринославын можын, Екатеринослав (мүнөөнэй Днепропетровск) хото
Наһа бараһан һара/үдэр 1943 оной февралиин 27
Наһа бараһан газар Орос гүрэн, Калининградай можын, Чернушки һуурин
Хамаадал

  СССР

Сэрэгэй түрэл янзань РККА
Алба хэһэн жэлнүүд 1942 он—1943 он
Нэрэ зэргэ Улаан армиин сэрэгшэ
Дайн/байлдаан Эсэгэ ороноо хамгаалгын Агууехэ дайн
Шангууд ба шагналнууд
Герой Советского Союза
Орден Ленина
Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиа дахи Медиафайл

Алекса́ндр Матве́евич Матро́сов — Зүблэлтэ Холбооной Баатар (1943 оной июниин 19), Улаан Армиин сэрэгшэ, Калининска фронтын генерал М. Н. Герасимовай шууд түргэн бүлэгэй, Сталинай Сибириин һайн дураараа буудалгын 6-дахи корпусай, И. В. Сталинай нэрэмжэтэ Сибириин һайн дураараа буудалгын 91-дэхи амяараа корпусай, Улаан Сэрэгэй 2-дохи тусгаар буудалгын батальоной буудагша-автомадай сэрэгшэ, комсомолой гэшүүн. Тэрэ 19 наһандаа баатарай үхэлөөр алдалан унаа, немец ДЗОТ газар соо модоор хэгдэһэн буудалгын сэгэй хайрсагай шагаабари сээжээрээ хушажа, взводойнгоо сэрэгшэдтэ дайсанай буудалгын газарые дараха боломжо олгоһон. Тэрэнэй баатаршалгын габьяа дэлгэрэнгыгээр элдэб сонинуудта, сэтгүүлнүүдтэ, уран зохёолдо, кинодо үргэнөөр дэлгэрүүлэгдэжэ, ород хэлэн дээрэ тогтомол үгэ болоһон («Александр Матросовай баатаршалга», «Матросовай баатаршалга»).

Намтар

Албан ёһоной мэдээгээр, Александр Матвеевич Матросов 1924 оной февралиин 5-да Украинын ССР-эй Екатеринославын можын Екатеринослав (мүнөөнэй Днепропетровск) хотодо түрэһэн юм[1].

1942 оной сентябриин 30-да Краснохолмскын ябаган сэрэгэй училищида 5-дахи ротын курсант боложо һуралсалаа эхилээ. 1942 оной ноябрь һарада комсомолой бүридэлдэ ороһон байна. 1942 оной декабрь һарада сэрэгэй дунда һургуулиин һурагшадтай хамта Астрахань (гү, али Астрахань можын Харабали хотодо) суглаанай болоһон газар һуралсал гарахаяа эльгээгдэбэ.

1943 оной январиин 18-да Чкаловска (мүнөөнэй Оренбургын) можын Платовка станциһаа сэрэгэй дунда һургуулиин һурагшадтай хамта һайн дураараа Калининска фронтдо мордоо. Матросов 1943 оной февралиин 12-то сэрэгэй хубида ерэжэ, И. В. Сталинай нэрэмжэтэ Сибириин һайн дураараа дайлалдагшадай 91-дэхи амаяраа бригадын, буудалгын 2-дохи амяараа батальондо (бусад мэдээгээр, 3-дахи батальоной 1-дэхи ротодо) алба хааһан байна. Һүүлдэ Калининска фронтын торгон сэрэгэй буудалгын 56-дахи дивизиин, торгон сэрэгэй буудалгын 254-дэхи полкын бүридэлдэ дайлалдаа, комсомолой ажал эмхидхэдэг бүлгэмэй комиссараар һунгагдажа, взводой агитатораар томилогдоо. 1943 оной февралиин 15-да үдэшын 18:00 сагта 91-дэхи бригада Твериин можын Зэмцы станциһаа Локня хотын зүг руу гараа.

Фронтдо

1943 оной февралиин 25-да 91-дэхи бригада хоёр батальоноор Черное, Брутово гэһэн һуурин газарнуудай түлөө добтолгын тулалдаануудые үнгэргөө. 1943 оной февралиин 26-да 91-дэхи бригада 2-дохи батальоной зарим нэгэ хубитай Чернушка һууриниие зүүн тээһээнь тойроод, Плетень (Хойто талаһаа) һууринай газар дэбисхэртэ хүрэжэ, Чернушка болон Чёрная һууринуудые хамгаалжа байһан дайсанай үзүүр руунь сохилто хэжэ һүнөөгөөд, тус һууринуудые өөрын болгожо абаха гэһэн зорилготой гараһан байха юм. Фронтһоо Чернушки һуурин тээшэ добтолго хэһээр 4-дэхи батальон урагшаа ябаа. Сэрэгэй хүдэлөөнэй үедэ, батальон дайсанай буудалгаар гурбан бүлэг болгогдожо хубаарһан байна. Шанга тулалдаанай һүүлээр батальоной бүлэгүүд нэгэдэбэшье, батальоной захирагша капитан Афанасьев шархатаһан байба. Дайсад шэрүүнээр эсэргүүсэжэ, дунда зэргын минын буудалгаһаа, артиллериһээ, хүндэ минын буудалгануудһаа буудаба.

Баатаршалга

1943 оной февралиин 27-до 2-дохи батальон Калининска можын Локнянай аймагай Чернушки һууринай газар дэбисхэртэ байһан дайсанай тулгалгын газар руу добтолхо тухай захиралта абаа. Зүблэлтэ сэрэгшэдэй ойн захада хүрэжэ ерэхэтэйнь сасуу дайсан шанга буудалгаар угтажа байба — немец ДЗОТ-һоо (газар соо модоор хэгдэһэн буудалгын сэгэй хайрсагай шагаабари) гурбан оло буудадаг буу тосхон руу дүтэлхэ замые хаагаа. Буудалгын газарнуудые дарахын тула хоёр хүнһөө бүридэһэн добтолгын бүлэгүүд эльгээгдээ. Добтолгын бүлэгүүд ДЗОТ-ой хажуу талын хоёр буудалгын хайрсагуудые үгы хэжэ шадаа. Теэд түбэй буудалгын хайрсагһаа оло буудадаг буу Плетень һууринай урдахи жалга руу буудажал байба. Тэрэниие дараха оролдолгонууд амжалтагүй байгаа.

Удаань улаан армиин сэрэгшэд Пётр Александрович Огурцов (1920 ондо түрэһэн, Саратовай можын Балаково хотодо түрэһэн), ба Александр Матросов хоёр ДЗОТ-ой хайрсаг тээшэ мүлхибэ. Тэрэ буудалгын хайрсагта дүтэлжэ ябахадаа, Огурцов хүндөөр шархатаа, тиихэдэнь Матросов гансаараа дайшалхы ябуулга дүүргэхэ гэжэ шиидхэбэри абаба. Хажуу талаһаань амбразурада дүтэлжэ, хоёр граната хаяба. Пулемёт абяагүй болошобо. Теэд сэрэгшэдэй добтололгодо бодохотойнь хамта, ДЗОТ-ой хайрсагһаа дахинаа буудалгын гал захалба. Тиихэдэнь Матросов бодожо, ДЗОТ-ой хайрсаг тээшэ һүрэжэ, амбразура өөрынгөө бэеэр хааба. Ами наһаяа гамнангүй тэрэ сэрэгэйнгээ хубиин дайшалхы үүргэ дүүргэхэ хэрэгтэ хубитаяа оруулһан байна.

Дайсанай буудалгын һулархада, батальон тэрэ дары урагшаа дабшажа эхилбэ. Плетень һуурин 4-дэхи батальоной сэхэ урдаһаань хэгдэһэн добтололгоор, 2-дохи батальоной хажуу талаһаа добтололгоор дайсанһаа сүлөөлэгдөө. Чернушка һуурин хүрэтэр харгы нээгдэжэ, 13:00 сагта 4-дэхи батальоной хүсэнүүдээр һуурин абтаа. 91-дэхи буудалгын амяараа бригадын бодолгын таһагай агитатор ахалагша лейтенант Пётр Ильич Волков Матросовай баатаршалга тухай бодолгын таһагта мэдээсэбэ. Матросовай Калининска можын Локнянай аймагай Чернушки һуурин шадар болоһон байлдаанда баатарай үхэлөөр алдалан унаһан тухай тэрэнэй мэдээсэл соо бэшээтэй байгаа[2]. Мүнөө сагта тэрэ һууринууд үгы, Плетень һууринай газар дэбисхэр Михайловско можодо, Чернушки һуурин Псков можын Локнянай аймагай Самолуковско можодо ородог.

Чернушки тосхоной хажуудахи немецүүдэй ДЗОТ-ой хайрсаг, тэрэнэй амбразура Александр Матросов бэеэрээ халхалһан байгаа

Баатаршалгын мүнхэлэлгэ

Совет сэтгүүлшэн Михаил Бубеннов Матросовай баатаршалга тухай хэблэлдэ эгээл түрүүн бэшэһэн байха юм[3]. Зүблэлтэ уран зохёолдо Матросовай баатаршалга эрэлхэг зүрхэнэй, дайшалхы шэн зоригой, айдаһагүй шанга ябадалай болон Эхэ орондоо дуратай байһанай һүлдэ тэмдэг боложо үгөө.

Александр Матвеевич Матросов анхандаа Чернушки һууринай хажууда хүдөөлүүлэгдөө, харин 1948 ондо үнэһыень Великие Лукиин можын Великие Луки хотодо дахинаа хүдөөлүүлээ.

Чернушки һууринай шадар Александр Матросовай анханай хүдөөлүүлэгдэһэн газар

СССР-эй Дээдын Зүблэлэй Президиумэй 1943 оной июниин 19-эй «Улаан Сэрэгэй командованиин болон рядовой персоналда Советскэ Союзай Геройн нэрэ зэргэ олгохо тухай» Зарлигаар «немец булимтарагшадтай фронтдо тэмсэхэ үедөө захиралгын дайшалхы даабаринуудые жэшээтэ бэрхээр дүүргэһэнэйнгээ түлөө, тиихэдэ харуулһан шэн зоригой ба баатаршалгын түлөө» наһа бараһанайнгаа удаа Александр Матвеевич Матросов Зүблэлтэ Холбооной Баатарай нэрэ зэргэдэ хүртөө[4][5].

Великие Луки хотодо Александр Матросовай хүүр дээрэхи хүшөө, 1954 оной июлиин 25-да нээгдэһэн

СССР-эй Хамгаалалгын Арадай Комиссариадай 1943 оной сентябриин 8-най № 162-дохи захиралтада иигэжэ бэшээтэй байгаа: «Нүхэр Матросовай баатаршалгын габьяа Улаан Сэрэгэй бүхы сэрэгшэдтэ дайшалхы эрэлхэг зоригой, баатаршалгын жэшээ болохо ёһотой». Энэл зарлигаар А. М. Матросовай нэрэ 254-дэхи торгон сэрэгэй буудалгын полкдо олгогдоо, тиихэдэ тэрэ өөрөө энэ полкын 1-дэхи ротын жагсаалтын бүридэлдэ хэтэ мүнхэдөө оруулагдаһан байна[6].

Александр Матросов совет сэрэгшэдэй дунда хубинуудай жагсаалтада хэтэ мүнхэдөө бүридхэгдэһэн түрүүшын хүн болоо.

Альтернативные версии

Тагнуулай ротын захирагша байһан Л. И. Лазаревай һанамжаар, Матросов граната шэдэхэеэ бодоходоо, пулемёдой буудалгын дэлбэрэлтэдэ дайрагдаа, тэрэнь хойноһоонь байһан сэрэгшэдтэ өөрынгөө бэеэр амбразура хааһан оролдолго шэнгеэр үзэгдэбэ.

Дайнай ветеран уран зохёолшо Виктор Астафьевай энэ үйлэ хэрэгэй гэршэнүүдэй бэшэгүүдые дурдан хэлэһээр, Матросов дээрэһээ амбразура руу һолжоржо буухадаа, пулемёдой ута эшые богонихон саг соо доошонь нугалха гэжэ оролдоһон, энэнь тэрэнэй суг сэрэгшэдэй шуумайн хаялгада хүрэхэ саг хангаха ёһотой байха һэн, теэд немецүүд пулемёдой эшыень татажа, Матросов ами наһаяа алдаһан байна[7]. Матросовтой хамта немецүүдэй ДЗОТ-ой хайрсаг дараха гэжэ оролдоһон Пётр Огурцов ба 4-дэхи батальоной эмшэн Галина Суднова гэгшэд нүхэрэйнгөө баатаршалгын албан ёһоной багсаамжа дүүрэн батална.

Башкир түүхэшэн Айрат Багаутдиновай совет сэрэгэй хубинуудай дансануудые болон немец вермахтын дансануудые үзэжэ шэнжэлэлгэ хэһэн дүнгөөр, Александр Матросов 1943 оной февралиин 25-да (февралиин 27-до бэшэ) түрүүшын ба һүүлшынгээ байлдаанда баатаршалга гаргаһан байна. Германиин 93-дахи ябаган сэрэгэй дивизиин дайнай үдэр бүриин тэмдэглэлнүүд соо үглөөгүүр Чернушка (урдахи) һууринай зүүн урда зүгтэ совет сэрэгүүд Германиин сэрэгүүдэй хамгаалгын шугамые эбдэһэн тухайнь гэршэлнэ. Александр Матросовай буудалгын 2-дохи батальон февралиин 25-най эртэ үглөөгүүр Черное һууринай зүүн хойто зүгтэ 2 км газарта оршодог Чернушкэ гэжэ газарта немецүүдэй хамгаалалтын шугам сүмэ сохиһон байна. Александр Матросовай баатаршалга гаргаһан газар совет болон немец баримта бэшэгүүдтэ үндэһэлжэ тогтоогдоһон — Чернушка (урда) һууринһаа зүүн зүгтэ 1 км 200 модо газарта ой модоной зүүн захада. Энэнь Германиин хамгаалалтын бэхижүүлгын байрлалгатай тааралдана бшуу[8].

Айрат Багаутдинов вермахтын баримта бэшэгүүдые шэнжэлжэ, анха түрүүшынхиеэ Чернушка (урда) ба Чернушка (хойто) һууринуудые 1943 оной февралиин 10-һаа февралиин 27 болотор 285-й хамгаалалгын дивизиин, 113-дахи хамгаалалгын полкын, 3-дахи батальоной немецүүдэй 11-дэхи ротын Тиманай бүлэгэй бүридэлдэ 93-дахи ябаган сэрэгэй дивизиин ударидалга ба сэхэ шууд захиргаанай доро хамгаалжа байһан тухайнь тодорхойлогдоһон байна. 3-дахи батальоной захирагша майор Теодор Ванке байгаа. 11-дэхи ротын захирагшань гауптман Роберт Стратман байгаа. 11-дэхи ротын бүридэлдэ хоёр взвод байгаа. Нэгэдэхи взводой захирагша обер-лейтенант Макс Доринг, хоёрдохи взводой захирагша лейтенант Макс Рабл байгаа. Эдэ хоёр взводуудай бүридэлэй нэгэниинь Чернушка һууринай хажуудахи ДЗОТ-ой хайрсагууд соо байһан байна[8].

Адлирхуу баатаршалга харуулһан хүнүүд

Дайнай үедэ 400 гаран хүн иимэ баатаршалга харуулаа[9]; Шэнжэлэгшэ Н. Н. Смирновай мэдээсэһээр, 2000 ондо иимэ баатаршалга харуулһан 402 сэрэгшэдые элирүүлээ[10].

Шагналнууд

Дурасхаал

Александр Матросовой дүрэ зурагтай хэлхеэ холбооной дугты (1983)
Хэлхеэ холбооной тэмдэг дээрэ (СССР, 1944 он)
Хэлхеэ холбооной тэмдэг дээрэ (СССР, 1963 он)
А. Матросовой нэрэмжэтэ гудамжада байһан дурасхаалай самбар Санкт-Петербург хотодо
Александр Матросовой анханай хүдөөлүүлэгдэһэн газарай тобшо зураг

Дайнай жэлнүүдтэ «ТАСС-ай сонхонууд» гэһэн идхалгын уряал зураг хэблэгдэдэг байгаа: «Комсомолец Александр Матросовой баатаршалга».

  • Великие Луки хотодо Матросовой хүүр дээрэхи хүшөө уран барималша Э. В. Вучетич ба ахамад архитектор В. А. Артамонов хоёр бүтээһэн байна. Хүрэл барималай үндэрынь 4,2 метр, гранит һууринь 4,32 метр болоно. Һууринь елылгэгдэһэн лабрадорит хабтагайнуудһаа хэгдэһэн байна. Хүшөөгэй нээлтэ 1954 оной июлиин 25-да болоһон. Баатарай үнэһэнэй хүдөөлүүлэгдэһэн талмай тэрэнэй нэрээр нэрлэгдэнхэй[12].
  • Петропавловск-Камчатскын 53129 МПК-332 сэрэгэй хубиин жагсаалтада оруулагданхай.
  • Матросовой нэрэ 1943 оной сентябриин 8-да торгон сэрэгэй буудалгын 56-дахи дивизиин, торгон сэрэгэй буудалгын 254-дэхи полкдо үгтэнхэй, тиихэдэ өөрөө энэ сэрэгэй хубиин 1-дэхи ротын жагсаалтада хэтэ мүнхэдөө оруулагданхай бшуу[13].
  • Александр Матросовой наһа бараһан (Псковой можын Чернушки һууринай) газарта дурасхаалай үлхөө тодхоогдоо.
  • Орос гүрэнэй болон СНГ-н гүрэнүүдэй олон хотонуудта хэдэн гудамжанууд болон сэнгэхэ сэсэрлигүүд Александр Матросовой нэрээр нэрлэгдэнхэй. 2015 ондо пионер-баатарнуудай аллейдэ (Ульяновск хото) Александр Матросовой тобогор хээ (барельеф) табигдаа[14].
  • Енисей мүрэн дээгүүр Красноярск — Дудинка шугамаар ябадаг «Пассажирречтранс» хамжаанай зониие зөөдэг онгосо Александр Матросовой нэрэмжэтэ. Александр Матросовой 1937-39 онуудта ажаһууһан Ивановскын үншэн хүүгэдэй байшан 1960 онһоо нэрээрнь нэрлэгдэнхэй[15].
  • Ульяновскын можодо 1978 онһоо хойшо Зүблэлтэ Холбооной Баатарай А. Матросовай мүнхэ дурасхаалда зорюулагдаһан хүнгэн атлетикын заншалта урилдаан үнгэргэгдэдэг[16].
  • Зүблэлтэ Холбооной Баатар А. Матросовой нэрэмжэтэ хүүгэдэй хүдөөгэй элүүржүүлгын лагерь (Станци-Охотничья)[17]
  • РСФСР-эй Сайдуудай Зүблэлэй 1973 оной февралиин 27-ой тогтоолой ёһоор Ульяновскын можын Баратаевскын хамтын ажахыда — Зүблэлтэ Холбооной Баатар Александр Матросовой нэрэ олгогдоо[18].
  • Александр Матросовай нэрэмжэтэ комсомолой алдарай музей (Великия Луки). Зүблэлтэ Холбооной Баатар А. Матросовой дурасхаалай музей (1960 ондо Ивановка тосхондо нээгдэһэн). Тус музей Москвагай Поклонная хада дээрэхи сэрэгэй болон ажалай алдар солын музейнүүдэй тоодо оруулагданхай[19]. Саша Матросовой ажаһууһан гэрэй байшан дээрэ (Ивановка тосхон) 1958 оной февралиин 8-да дурасхаалай самбар нээгдээ[15]. Александр Матросовой дүрэ зурагтай СССР гүрэнэй хэлхеэ холбооной дугты 1944, 1963 онуудта гаргаһан байна. (Гэрэл зурагуудые харагты). 1973 ондо СССР-эй хэлхеэ холбооной яаман тамга гаргаһан байна: Уран баримал «Зүблэлтэ Холбооной Баатар Алексанлр Матросовой баатаршалга», Ульяновскын можын Ивановка тосхон[20]. Александр Матросовай наһа бараһаар 40 жэлэй ойдо зорюулжа, 1983 ондо хэлхеэ холбооной уран һайханай тамгатай дугты гаргагдаһан юм.

Хүшөөнүүд

Александр Матросовто зорюулагдаһан хүшөөнүүд иимэ хото тосхонуудта тодхоогдоо:

  • Анжеро-Судженск;
  • Барнаул;
  • Великие Луки;
  • Днепропетровск (2023 оной январиин 3-4-дэ эбдэжэ усадхагдаһан);
  • Дюртюли;
  • Ишеевка;
  • Ишимбай — Матросовай нэрэмжэтэ соёлой болон сүлөө сагай түбэй парк соо (хүшөөгэй гурбадахи түхэл);[21]
  • Коряжма;[22]
  • Краснодар — тэрэнэй нэрэмжэтэ 14-дэхи һургуулида;
  • Красноярск;
  • Курган — урид байһан Матросовай нэрэмжэтэ кинотеатрай хажууда (мүнөө Тойотын техническэ түб), хүшөө (1987 он, уран барималша Г. П. Левицкая);[23]
  • Октябрьский — Нарышево тосхондо Александр Матвеевич Матросовой хүшөө, тэрэнэй нэрээр хотын нэгэ гудамжа нэрлэгдээ;
  • Салават — Матросовай сээжэ бэеын дүрсэ (1961 он), уран барималша Л. Ю. Эйдлин;
  • Ленинград (мүнөө Санкт-Петербург) — Москвагай Илалтын парк соо Александр Матросовай гудамжа дээрэ байһан;
  • Сибай;
  • Севастополь;
  • Стерлитамак;
  • Тольятти;
  • Ульяновск;
  • Ивановка (Ульяновскын аймагай, Ульяновскын можын);
  • Охотничья-Станци;[17]
  • Баратаевка (Ульяновскын можын);[24]
  • Высококолковын сомоной нютагай засагай байгууламжа — дурасхаалай ута тэмдэг (стелэ) (2016 он);[25]
  • Уфа — Ленинэй нэрэмжэтэ парк соохи хүшөө (1951 он, уран барималша Эйдлин Л. Ю.[26]); Уфагай Хуули эрхын дээдэ һургуулиин дэбисхэр дээрэхи сээжэ бэеын дүрсэ; А. Матросов болон М. Губайдуллин хоёрто зорюулагдаһан Илалтын паркда дурасхаалай хүшөө (1980 он, уран барималшад Л. Кербель, Н. Любимов, Г. Лебедев);
  • Харьков: Александр Матросовой нэрээр Харьков хотын нэгэ гудамжа нэрлэгдэнхэй;
  • Галле (Саксония-Анхальт) — ГДР (1971 он, Уфа хотодо Матросовой хүшөө шэнээр шудхагдаһан);[26]
  • Дурасхаалай тэмдэг: Михайло-Коцюбинскэдэ;[27]
  • Оренбургын можын Платовка тосхон — А. Матросовай нэрэмжэтэ Платовскын дунда һургуулида сээжэ бэеын дүрсэ (уран барималша — Колесников Николай Игнатьевич).

Зурагуудай үзэсхэлэн

  • Краснодарай можын Армавир хотодо А. Матросовой сээжэ бэеын дүрсэ

    Краснодарай можын Армавир хотодо А. Матросовой сээжэ бэеын дүрсэ

  • Германиин Галле хотодо А. Матросовой хүшөө

    Германиин Галле хотодо А. Матросовой хүшөө

  • Украинын Днепропетровск хотодо А. Матросовой хүшөө

    Украинын Днепропетровск хотодо А. Матросовой хүшөө

  • Брянска можын Дятьковичи хотодо А. Матросовой сээжэ бэеын дүрсэ

    Брянска можын Дятьковичи хотодо А. Матросовой сээжэ бэеын дүрсэ

  • Смоленскын можын Ельня хотодо А. Матросовой сээжэ бэеын дүрсэ

    Смоленскын можын Ельня хотодо А. Матросовой сээжэ бэеын дүрсэ

  • Башкортостанай Кунакбаево хотодо А. Матросовай (Ш. Мухамедьяновай) сээжэ бэеын дүрсэ

    Башкортостанай Кунакбаево хотодо А. Матросовай (Ш. Мухамедьяновай) сээжэ бэеын дүрсэ

  • Латвиин Резекне хотодо А. Матросовой сээжэ бэеын дүрсэ

    Латвиин Резекне хотодо А. Матросовой сээжэ бэеын дүрсэ

  • Башкортостанай Салават хотодо А. Матросовой сээжэ бэеын дүрсэ

    Башкортостанай Салават хотодо А. Матросовой сээжэ бэеын дүрсэ

  • Санкт-Петербург хотодо А. Матросовой хүшөө

    Санкт-Петербург хотодо А. Матросовой хүшөө

  • Уфа хотодо А. Матросовой хүшөө

    Уфа хотодо А. Матросовой хүшөө

  • Украинын Харьков хотодо А. Матросовой сээжэ бэеын дүрсэ

    Украинын Харьков хотодо А. Матросовой сээжэ бэеын дүрсэ

  • Александр Матросовой барельеф (Ульяновск хотын пионер-баатарнуудай алледэ)

    Александр Матросовой барельеф (Ульяновск хотын пионер-баатарнуудай алледэ)

Урлалда

Кинонууд

Уран зохёол

  • Анвер Бикчентаев. Право на бессмертие'. — М.: Советский писатель, 1950. — 288 с.
  • Багаутдинов Айрат Маратович, Багаутдинов Рушан Айратович. Подвиг Александра Матросова: анализ советских и немецких документов. Монография. Уфа. РИЦ БашГУ. 2021. — 223 с. ISBN 978-5-7477-5317-4
  • Бикчентаев А. Г. Орёл умирает на лету. — Уфа, 1966.
  • Журба П. «Александр Матросов»
  • Пантелеев «Гвардии рядовой»

Хүгжэмдэ

  • Александр Матросов упоминается в песне «Свобода» группы «Гражданская Оборона» («И чему посмеивался Санька Матросов…»).

Ажаглалта

  1. ↑ Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2
  2. ↑ Семен Экштут, доктор философских наук. Километры и секунды Александра Матросова. Полная реконструкция подвига, совершенного 75 лет назад. Публикуется впервые.
  3. ↑ Память народа
  4. ↑ Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза начальствующему и рядовому составу Красной Армии» от 19 июня 1943 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1943. — № 23 (229). — С. 3.
  5. ↑ Наградной лист в электронном банке документов «Подвиг народа».
  6. ↑ О ПРИСВОЕНИИ 254-му ГВАРДЕЙСКОМУ СТРЕЛКОВОМУ ПОЛКУ ИМЕНИ АЛЕКСАНДРА МАТРОСОВА. Дата обращения: 14 июль 2022. Архивировано 15 октябрь 2019 года.
  7. ↑ Ужасная правда о войне без вымысла и мифов от писателя-фронтовика: Беседа В. Астафьева с кинорежиссёром Н. Михалковым. Дата обращения: 2 июнь 2019. Архивировано 9 ноябрь 2018 года.
  8. ↑ 1 2 Багаутдинов, А. М. Подвиг Александра Матросова: анализ советских и немецких документов // Проблемы востоковедения : журнал. — 2021. — № 3 (93).
  9. ↑ «Герои Советского Союза» (По материалам книги: Иванов Г. Знаменитые и известные бежечане. В 3-х книгах. — М.: Вече, 2005.). Информационный сайт города Бежецк. Дата обращения: 8 январь 2016. Архивировано 13 март 2010 года.
  10. ↑ Возможно, выйдет новая книга о героях. Об актах самопожертвования советских воинов в годы Великой Отечественной войны. // Военно-исторический журнал. — 2001. — № 3. — С.9.
  11. ↑ Наградной лист в электронном банке документов «Подвиг народа» (архивные материалы Центрального архива Министерства обороны Российской Федерации. Ф. 33. Оп. 793756. Д. 30. Л. 228).
  12. ↑ Подвиг Александра Матросова.
  13. ↑ Единственному в ВС РФ гвардейскому мотострелковому полку ЗВО вернут почётное имя Александра Матросова и вручат и боевое знамя нового образца / mil.ru, 28 декабря 2019. Дата обращения: 29 декабрь 2019. Архивировано 29 декабрь 2019 года.
  14. ↑ В Ульяновске открыли Аллею пионеров-героев (ород хэлэн). Официальный сайт полномочного представителя Президента Российской Федерации в Приволжском федеральном округе. Дата обращения: 4 ноябрь 2020. Архивировано 24 июнь 2020 года.
  15. ↑ 1 2 История детского дома - Ивановский детский дом. i-detdom.ru. Дата обращения: 8 октябрь 2020. Архивировано 24 октябрь 2020 года.
  16. ↑ Главная - Ивановский детский дом. i-detdom.ru. Дата обращения: 8 октябрь 2020. Архивировано 14 октябрь 2020 года.
  17. ↑ 1 2 О лагере. www.lagermatrosova.ru. Дата обращения: 8 октябрь 2020. Архивировано 15 октябрь 2020 года.
  18. ↑ Ульяновская правда, 27.2.1973 г. Совхозу - имя героя (ород хэлэн).
  19. ↑ История детского дома - Ивановский детский дом. i-detdom.ru. Дата обращения: 8 октябрь 2020. Архивировано 24 октябрь 2020 года.
  20. ↑ с.Ивановка СКУЛЬПТУРА МАТРОСОВА 1973 ХМК КТ9 конверт Ульяновск.область (ород хэлэн). meshok.net. Дата обращения: 8 октябрь 2020.
  21. ↑ Никулочкин, Д. В. Хранители истории Ишимбая : ч. VI-II // Подметки+ : газ. / ред. Г. Р. Ямалова. — Ишимбай : РИК «Аспект», 2018. — № 20 (16 май). — С. 2.
  22. ↑ Коряжма. Памятники Архивная копия от 26 сентябрь 2016 на Wayback Machine.
  23. ↑ Фотография памятника Александру Матросову в Кургане Архивная копия от 22 июнь 2015 на Wayback Machine.
  24. ↑ 2GIS Captcha. captcha.2gis.ru. Дата обращения: 11 октябрь 2020.
  25. ↑ В Ульяновской области открыли памятный знак Александру Матросову (ород хэлэн). 1ul.ru. Дата обращения: 11 октябрь 2020. Архивировано 17 октябрь 2020 года.
  26. ↑ 1 2 Изобразительное искусство. Дата обращения: 12 январь 2013. Архивировано 25 октябрь 2012 года.
  27. ↑ Информация о памятнике. Дата обращения: 24 апрель 2013. Архивировано 24 июль 2013 года.

Ном зохёол

  • Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2
  • Золотые звёзды Оренбуржья: биографический справочник / В. П. Россовский; ред. Е. А. Урбанович; рец. У. А. Батыров, Н. М. Румянцев. — изд. 2-е, перераб. и доп. — Оренбург: ИПК «Южный Урал», 2005. — С. 382—383. — 595 с. — ISBN 5-94461-009-3
  • Оренбуржцы — Герои Советского Союза: библиографический указатель / Библиогр. отд.; сост. Н. А. Кузнецова. — 1. — Оренбург: Областная научная библиотека имени Н. К. Крупской, 1987. — С. 81—82. — 155 с.
  • Бикчентаев А. Г. Орёл умирает на лету. — Уфа : Башкирское книжное издательство, 1966. — 262 с. — 100 000 экз.
  • Бондаренко-Снитин О. Правда и вымысел(ород) // Ватандаш : журнал. — 2005. — № 2. — С. 107—112.
  • Борисов Н. Бросок в бессмертие // Живая память: Великая Отечественная: правда о войне. М., 1995. Т. 1.
  • Вклад заключенных ГУЛага в победу в Великой Отечественной войне // Новая и новейшая история. 1996. № 5.
  • Коваленко А. П., Сгибнев А. А. Бессмертные подвиги. — М.: Воениздат, 1980. — 351 с.
  • Коваленко А. П. Правда о Матросове и матросовцах. М., 1994
  • 2194579 / Колганов А. М. // Маниковский — Меотида [Электронный ресурс]. — 2011. — С. 382. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 19). — ISBN 978-5-85270-353-8.
  • Легостаев И. Т. Бросок в бессмертие: к 40-летию подвига А. Матросова / предисл. И. С. Медникова. — 2-е изд., перераб. — М.: Молодая гвардия, 1983. — 111 с. — (Герои комсомола).
  • Имя с первой полосы. — М., 1985. — С. 540—548.
  • Молодые герои Великой Отечественной войны. — М., 1970. — С. 141—153.
  • Славные сыны Башкирии. — Уфа, 1965. — Т. 1. — С. 19—28.
  • Шкадаревич И. И. Подвиг Матросова. — М.: Воениздат, 1961. — 104 с.
  • Шкадаревич И. И. Бессмертный подвиг Александра Матросова. — М.: Просвещение, 1973. — 192 с.
"https://bxr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Матросов_Александр_Матвеевич&oldid=367312" хуудаһанһаа абтаһан