Гарагай хара табан (дууһан худалдалга)
| Гарагай хара табан | |
|---|---|
.jpg) Сан-Паулу хотодо телевизорнүүдэй дууһан худалдалга | |
| Ондоогоор | Black Friday |
| Удха | Рождествогой дууһан худалдалгын хаһа нээнэ |
| Тогтоогдоһон | XIX зуун жэл |
| Тэмдэглэгдэнэ |
|
| Һара\үдэр | (Баяр хүргэлгын үдэр) Ноябрь һарын дүрбэдэхи гарагай дүрбэнэй һүүлшын гарагай табан |
| Һайндэрлэлгэ | Дэлгүүрнүүдэй эртын нээлгэ, кассада ута ээлжээнүүд |
| Ёһо заншал | Жэжэглэн худалдаанай болон интернет-дэлгүүрнүүдтэ ехэ хямдарал (90% хүрэтэр) |
 РУВИКИ.Медиа дахи Медиафайл | |
Гарагай хара табан (дууһан худалдалга) (ород хэлэн дээрэ Чёрная пятница (распродажа) (англ. Black Friday) — Америкэдэ, Баяр хүргэлгын үдэрэй һүүлээр гарагай табанда үнгэргэгдэдэг. Энээнһээ хойшо рождествогой дууһан худалдалгын заншалта хаһа эхилдэг. Анха түрүүн Америкын Зүүн эрьедэ ехэнхидээ хэрэглэгдэдэг байһан, «Гарагай хара табан» гэһэн нэрэ томьёо 1966 ондо бии болоһон юм. Энэ үдэр худалдаа наймаа хэхэ заншал XIX зуун жэлдэ байгуулагдаһан. Баяр хүргэлгын үдэр ноябрь һарын дүрбэдэхи гарагай дүрбэндэ тудадаг һэн тула, Гарагай хара табан ноябриин 23-һаа ноябриин 29 болотор ушардаг[1].
Гарагай хара табан албан ёһоной бэшэ һайндэр, харин жэжэглэн худалдаанай ажалшадһаа бусад олон хүдэлмэришэд ажалһаа амаралта абадаг, юундэб гэхэдэ энэ үдэр хэрэглэгшэдэй субаа ехээр нэмэдэг. Гарагай хара табанда дэлгүүрнүүд ехэ эртэ - үглөөнэй 5 сагта, зарим томо дэлгүүрнүүд һүниин тэгэндэ нээгдэдэг. Түрүүшын худалдан абагшадта ехэ хямдарал дурадхагдадаг - 50-һаа 80% хүрэтэр - энэ хадаа дэлгүүрнүүд руу арга боломжоороо олон хэрэглэгшэдые татажа ерүүлхын тула хэгдэнэ.
«Гарагай хара табан» гэһэн нэрэ томьёо анха түрүүн Филадельфидэ бии болоһон, тиихэдээ «Баяр хүргэлгын үдэр» гэжэ һайндэрэй һүүлдэ гарагай табанда болодог харгы замай түгшэрэл зааһан удхатайгаар хэрэглэгдэдэг байһан[2][3]. Англи хэлэн дээрэ энэ нэрэ томьёогой мүнөө үеын тайлбари зүб һайханиие баримталһан удхатай - энэнь «in the black» гэһэн идиомтой холбоотой (тиихэдээ «наашатай баланс» «in the red» гэһэндэ орходоо), энэ үдэр олон наймаашад ехэ олзотой гараха гэһэн удхатай бшуу[4].
2000-аад онһоо эхилэн, дэлхэйн бусад гүрэнүүдтэ олон хамжаанууд, 2010-аад онһоо хойшо Орос гүрэндэ иимэ дууһан худалдалга үнгэргэгдэдэг болонхой[5].
Рождествогой дууһан худалдалгын «Эсэгэ»
Гарагай хара табанай бии болоһон заншалай үндэһэ һуури Франклин Вулворт (англ. Franklin Woolworth) табяа гэжэ тоологдодог. Тэрэ 1873 ондо Пенсильвани штадай Ланкастер хотодо түрүүшын дууһан худалдаануудые эмхидхэһэн байна. Вулворт таряашанай гэр бүлэһөө гарбалтай, тэрэ хүдөө нютагта амидардаг байбашье, хара хүсөөрөө хэхэ хүдэлмэридэ дурагүй байгаа. Тэрээндэ онсо шадабаришье үгы, болбосорол абаха арга боломжошье үгы байгаа. Эсэгэнь 21 наһатай хүбүүндээ дэлгүүртэ наймаашанай туһалагшаар ажалда ороходонь туһалһан байна[6]. Тэрэ үедэ наймаашад өөһэдөө эд бараанай үнэ сэн хэды байхаб гэжэ шиидхэдэг байгаа: тэдэ өөһэдынгөө дүй дүршэл дээрээ үндэһэлэн, худалдан абагша хүнэй түлэхэ шадабариие сэгнэжэ, сэн табидаг байһан. Вулвортын ажал ехэ амжалтагүй ябадаг һэн тула хэды дахин ажалһаа гаргагдахаш гэжэ зануулдаг байгаа. Тиихэдэнь тэрэ мэхэ гохо хэхэ гэжэ шиидээ. Тэрэ бүхы жэлэй нэгэ сагай бараануудые наймаанай дэлгүүрэй шэрээ дээрэ табяад, «Бүхы юумэн 5 центээр» гэжэ бэшээтэй тэмдэг табиба. Энэнь Америкэдэ түрүүшын дууһан худалдалга болоһон байна. Зургаан үдэр соо суглуулагдаха ёһотой олзо өөрынгөө нэгэ ээлжээнэй үедэ дэлгүүртээ оруулһан байна. Иимэ наймаа хэһэнэйнгээ һүүлээр тэрэ өөрын хэрэг нээхэеэ һаналба, тэндэ тогтомол сэнгүүд байха, харин хирэ-хирэ болоод лэ дууһан худалдалгануудые хэжэ байха гэжэ шиидээ. Иигэжэ XX зуун жэлэй эхинэй бутархай наймаанай эгээл томо олон эмхинүүдэй нэгэниинь бии болоо[7].
Бутархай найманай дууһан худалдалга - США-да (тоо бүридхэл)
Үндэһэтэнэй бутархай наймаанай холбоон «Баяр хүргэлгын үдэр» болоһон худалдаанай мэдээсэл саг үргэлжэ хэблүүлдэг[8]. Һүүлшын жэлнүүдтэ худалдан абагшадай хамтын тоо 200 саяһаа хүнһөө үлүү гаранхай; Дунда зэргын түлбэри 400 доллар тухай.
Америкын бүхы бутархай наймаанай 20%-нь гарагай хара табан ба Рождество хоёрой хоорондо болодог гэжэ тоо бүридхэл харуулна.
Гарагай хара табан - Хитадта
Хитадта жэл бүри ноябриин 11-дэ гү, али тэрэ үедэ дүтэрхы үдэр өөрын дууһан худалдалгын үдэр үнгэргэдэг.
Энэнь анха түрүүшынхиеэ Хитадта 2009 ондо «Alibaba Group» гэһэн бүлгэмэй үүсхэлээр үнгэргэгдэһэн, тэрэ бүлгэм гэрлээгүй хүнүүдэй үдэртэ «гарагай хара табаниие» үнгэргэхэ гэжэ шиидэһэн байна.
Гарагай хара табан - Орос гүрэндэ
2013 оной декабриин 6-да Орос гүрэн дотор анха түрүүшынхиеэ «Гарагай хара табан» гэжэ нэрэтэй худалдаа наймаанууд, бусад гүрэнүүдтэй харалсуулхада, долоон хоног хожомдоод үнгэргэгдэбэ. 2014 онһоо хойшо ехэнхи дууһан худалдалганууд дэлхэйн бусад гүрэнүүдтэй зэргэсэһэн шугамаар үнгэрдэг, зүгөөр гарагай дүрбэнэй 19:00 сагһаа гарагай долоон болотор[9]. Гарагай хара табан ноябрь һарада болодогшье һаань, зарим бутархай наймаа худалдаашад энэ нэрэ томьёогой алдар суу, танигдаха байдалые ашаглан жэлэй туршада энэ нэрэ доро худалдаагаа ябуулдаг. Гарагай хара табан үбэлэй хаһын дууһан худалдалгын эхи табидаг[10].
2018 ондо Гарагай хара табанда онлайн худалдаанай хэмжээн 15 миллиардһаа дээшэ түхэриг боложо, урда жэлэйхиһээ хоёр дахин ехэ байгаа[11]. 2019 оной тоосоогоор, Орос гүрэндэ интернет-наймаанай хэмжээн 22,3 миллиард түхэригтэ хүрөө[12].
Наймаанай «Black Friday» тэмдэг тухай Оросто болоһон зүрилдөөн
2016 ондо «Black Friday» гэһэн наймаанай тэмдэг Оросой ООО «Блэк Фрайдэй» хамжаанай нэрэ дээрэ бүридхэлдэ абтаһан байна[13]. Тиимэһээ тус хамжаан онлайн худалдаа хэхэдээ, «Black Friday» гэһэн наймаанай тэмдэглэлэй хэрэглэлгэ өөрынгөө мэдэлдэ оруулжа абаһан байха юм.
2017 ондо Гансын зэрхэлдэ эсэргүүсэлгын холбоото уласай албан Интернет худалдаанай хамжаануудай хамтаралай үгэһэн (энэнь «М.Видео», Media Markt болон KupiVip гэхэ мэтэ 30 оршом бутархай наймаанай худалдаашадые нэгэдүүлдэг) мэдүүлгэ шалгажа үзөөд, ООО «Блэк Фрайдэй» худалдан абаха болон хэрэглэхэтэй холбоотой үйлэ хэрэгүүдые тэмдэглэбэ "Гарагай хара табан" тэмдэгэй онсо эрхын, үнэн сэхэ бэшэ тэмсэлэй үйлэ хэрэг гэжэ мэдэрээ[14][15].
Гансын зэрхэлдэ эсэргүүсэлгын холбоото уласай албанай шиидхэбэриие зүб байһые Оюун ухаанай эрхэнүүдэй талаар шүүлгын газар (сүүд) 2018 ондо батадхаһан байха юм[16].
Ажаглалта
- ↑ Черная пятница (Black Friday) 2020 в Фокстроте - распродажа, скидки, акции на Блекфрайдей в Киеве и Украине (ород хэлэн). www.foxtrot.com.ua. Дата обращения: 21 ноябрь 2020. Архивировано 27 ноябрь 2020 года.
- ↑ [1966] «Black Friday» (day after Thanksgiving) (англ.). American Dialect Society. Дата обращения: 19 ноябрь 2012. Архивировано из оригинала 13 октябрь 2008 года.
- ↑ Ben Zimmer. The Origins of "Black Friday" (англ.). Thinkmap Visual Thesaurus. Дата обращения: 19 ноябрь 2012. Архивировано из оригинала 27 ноябрь 2012 года.
- ↑ Zimmer, Ben The Origins of "Black Friday" (англ.). Word Routes (25 ноябрь 2011). Дата обращения: 20 ноябрь 2017. Архивировано 29 январь 2012 года.
- ↑ Почему «черная пятница» не работает в России и ждать ли улучшений — Мнение управляющего директора Criteo Архивная копия от 7 ноябрь 2016 на Wayback Machine // vc.ru, 4 ноября 2016
- ↑ "История Черной пятницы. Почему ее так любят американцы?", 2016-11-18. 2024-11-14.
- ↑ "Почему «Черную пятницу» называют черной, откуда берутся огромные скидки и причем тут два американских президента". 2024-11-14.
- ↑ Black Friday Weekend Shines as Shoppers Line up for Deals. Дата обращения: 30 ноябрь 2011. Архивировано из оригинала 29 ноябрь 2011 года.
- ↑ "Черная пятница" вышла за рамки // Коммерсантъ. — 2014-01-12. Архивировано из первоисточника 19 декабрь 2018.
- ↑ "Черная пятница-2024: когда будет, что выгодно покупать, советы экспертов", 19.11.2024. 2024-12-05.
- ↑ Онлайн-продажи в России во время "Черной пятницы" выросли в два раза. ТАСС. Дата обращения: 19 декабрь 2018. Архивировано 19 декабрь 2018 года.
- ↑ Россияне за три дня черной пятницы потратили в интернет-магазинах 22,3 млрд рублей - Hi-Tech Mail.ru. Дата обращения: 3 декабрь 2019. Архивировано 29 ноябрь 2021 года.
- ↑ Товарный знак "Black Friday" в реестре товарных знаков Роспатента. new.fips.ru. Дата обращения: 16 декабрь 2019. Архивировано 2 декабрь 2021 года.
- ↑ Исключительное использование бренда Black Friday признали незаконным. РБК. Дата обращения: 16 декабрь 2019. Архивировано 16 декабрь 2019 года.
- ↑ Ритейлеры отстояли «черную пятницу» (ород хэлэн). Ведомости. Дата обращения: 16 декабрь 2019. Архивировано 16 декабрь 2019 года.
- ↑ Карточка дела № СИП-491/2017 в системе "Мой арбитр". kad.arbitr.ru. Дата обращения: 16 декабрь 2019. Архивировано 16 декабрь 2019 года.