Тхэквондо
| Тхэквондо | |
|---|---|
 Тхэквондо 2016 оной зунай Олимпиин нааданууд дээрэ | |
| Категори | Дайшалхы урлал |
| Түрүүшын мүрысөөнэй он | 1970-аад онууд |
| Олимпиин нааданууд | 2000 он |
| Дэлхэйн Чемпионат | 1974 он |
| Уласхоорондын федераци | |
| Нэрэ | Тхэквондогой Бүхэдэлхэйн федераци |
 Медиафайлы на РУВИКИ.Медиа | |
| Тхэквондо | |
|---|---|
| Хангыль | 태권도 |
| Ханча | 跆拳道 |
| Маккьюн — Райшауэр | T'aekwŏndo |
| Новая романизация | Taegwondo |
Тхэквондо́ (Шаблон:Lang-ko3), мүн лэ таэквондо́, таеквондо, таэквондо, тайквондо, тэквондо, таеквон-до, тейквон-до (транслитераци англ. Taekwon-do) Тхэквондо хадаа солонгосой дайшалхы урлал юм. Онсо шэнжэнь гэхэдэ, тулалдаанай үедэ хүлнүүдээ эдэбхитэйгээр хэрэглэлгэ; тиихэдээ добтолон сохиходооошье ба бэеэ хамгаалалгыншье үйлэ хэрэгүүдтэ[1]. «Тхэквондо» гэһэн үгэ солонгос гурбан үгэһөө бүридэнэ: [тхэ] «дэбһэхэ» + [квон] «нюдарга» + [до] «зам, арга, һургаал, дао». Бүгэдэ ниитын сахидаг бэшэгэй хэлээр «хүл нюдарга хоёрой зам» болоно.
Чхве Хон Хи гэгшын тодорхойлһоной ёһоор:
|
Тхэквондо гээшэ элүүр мэндэ байдалтай хамта зэбсэггүйгөөр өөһэдынгөө бэеэ хамгаалхын арга оньһон болоно бшуу. Оюун сэдьхэлэй һорилгын тодорхой гурим, мүн тиихэдэ нэгэ гү, али хэдэн тэмсэгшэдые диилэжэ илахын тулада нюсэгэн гараараа, хүлөөрөө сохихо, хамгаалалта табиха, дэбхэрхые онсо бэрхээр, мэргэжэл һайтайгаар гүйсэдхэхэ шухала. | 
|
Түүхэ
Тхэквондогой хүгжэлтэ Солонгос ороной түүхэтэй нягта холбоотой. Энэ зүйлэй тулалдаанай түүхые дүрбэн шатада хубаажа болоно: Гурбан гүрэнэй үедэ Солонгосой байлдаанай эрдэмэй бии бололго ба хүгжэлтэ, Корё гүрэнэй үеын дайшалхы урлал, Чосон гүрэнэй үеын, тхэквондогой мүнөө үеын түүхэ[2][3]. Түүхые иигэжэ тайлбарилга хадаа солонгосой үндэһэтэнэй үзэл сурталай хуби болоно гээшэ: бодото дээрээ бии байгаагүй үльгэрэй Тангун амитанһаа түүхэ уудалан һабагшалагдадаг, Солонгос орон 5000 гаран жэлэй саада тээ байгуулагдаһан, харин тхэквондо, тэрээгээр бодоходо, XX зуун жэлэй тэн багаар бии болоһоншье һаа, эртын галабай дайшалхы урлал гэжэ тоологдодог. Тиигээшье һаа, үндэһэн заншалнуудые тхэквондогой зураглан харуулдаг байһан ушар һэжэглэл түрүүлдэггүй ба зүрилдөөтэ зүбшэн хэлсэлгэ татадаггүй[4].
Гурбан гүрэнэй үедэ дайшалхы урлалай бии бололго ба хүгжэлтэ
Гурбан гүрэнэй үедэ (수박) ба «taekkyeon» (택견) гэхэ мэтэ дайшалхы урлалнууд бии боложо эхилһэн, энэнь хожомынь тхэквондогой хүгжэлтын үндэһэн болоһожо үгэһэн. Гурбан гүрэнүүдэй түүхын һүүлшын үедэ Солонгосой хахад арал дээрэ дайшалхы урлал ехэ мэдээжэ болоһон, илангаяа сэрэгшэдые бэлдэхэдэ[5]. Олондо мэдээжэ болоһоной үрэ дүндэ субак ба тхэккён хоёрой һургаал Силла хотын Хваранг (화랑도) ба Когурё хотын Чойсонин (조의손인) гэһэн залуушуулай эмхинүүдэй һуралсалай гол үндэһэ һуури боложо үгөө[6].
Корё гүрэнэй үеын дайшалхы урлалнууд
Корё гүрэнэй үедэ субак ба тхэккён хоёр урлалай хүгжэлтэ үргэлжэлөө. Тхэккён урлалаал шададажа барилгын хэмжээн тэрэ сагай сэрэгшын албандаа дээшэ гаралгада шухала үүргэ гүйсэдхэхэ байгаа. Тхэккён урлалаар тодорхой хэмжээндэ хүрэһэн юрын сэрэгшэдые генералда дурадхадаг байһан, тэрэнь тэдэнэй эгээл эрхимүүдые шэлэжэ офицер болгодог байгаа[7]. Гараараа тулалдаха хэһэгтэ (зэбсэггүй) тэмсэлэй тхэккён мүрысөөнэй тулалдаан хүлөөрөө үдьхэлэлдөөн, гараараа альгадалдаан, тэрэ тоодо дэбхэрэлгын аргануудһаа бүридэһэнэ[8]. Мүн энэ түүхэтэ үедэ «субак» (수박) мүрысөөнүүдээр хаанай гэр бүлэ һонирходог байгаа[9]. Эдэ хадаа хоёр барилдаашад бэе бэеэ хүлөөрөө сохихо, тиихэдэ гарнуудынь нюрганайнгаа саана уяатай тулалдаанууд болоно[10].
Чосон гүрэнэй үеын (1897 онһоо — Солонгосой эзэн хаанта гүрэн хүрэтэр) дайшалхы урлалнууд
XIV зуун жэлдэ Чосон гүрэнэй үедэ «субак» (수박) ба «тхэккён» (택견) дайшалхы урлалнууд суута нэрэеэ алдажа эхилнэ. Илангаяа XVI зуун жэлэй эсэстэ португалецуудһаа абаһан гал хүргэхэ голтой аркебузуудаар зэбсэглэгдэһэн японецүүдэй добтолһоной һүүлдэ. Буу зэбсэг хэрэглэлгын эхилһээр сэрэгэй һуралсалай арга боломжо хубилаа: гар барилдаанай шадабари ехэ үүргэ дүүргэхэеэ болёо. Тэрэнэй үрэ дүнгөөр дайшалхы урлал гансал эрхэтэн зоной ажабайдалда үлэбэ. Үе-үе болоод лэ, гүрэн дотор сэрэгэй һүр һүлдэ дээшэлүүлхэ, дайшалхы урлал хүгжөөхэ гэһэн хэмжээнүүд гүрэн түрын зүгһөө эмхидхэгдэдэг байгаа. Тэдэнэй нэгэн гэхэдэ, 1795 ондо тэрэ үеын дайшалхы урлал тухай тодорхойгоор хөөрэһэн «муедоботхонджи» (무예도보통지) гэһэн номой хэблэл болоно. «Гар тулалдаанай арга оньһонууд» гэһэн гаршагтай номой дүрбэдэхи ботидо мүнөө үеын тхэквондогой хүдэлөөнүүдые һануулһан 38 дүрсэлэн зураглалнууд оруулагданхай юм.
Онол арганууд ба эмхинүүд
Тхэквондодо хэдэн гол оно арганууд бии, энэнь маяг тодорхойлһон засагай байгуулгаһаа гү, али холбоонһоо дулдыдадаг. Тхэквондогой оно арганууд болон эмхинүүдэй хоорондохи гол техническэ илгаанууд иимэ байдаг:
- Ёһын тэдысэ согсолборинууд;
- Мүрысөөнүүдтэ спаррингын дүримүүдэй илгаа;
- Мүрысөөнэй шэглэлнүүдэй тоо ба янзанууд;
- Тусхай хубсаһан ба хэрэгсэлнүүд.
Ажаглалта
- ↑ «Taekwon-do», Чхве Хон Хи 1955 г., перевод на русский язык 1993
- ↑ Салатский Станислав Вадимович ОСОБЕННОСТИ ТЕРМИНОЛОГИИ ТХЭКВОНДО В СОВРЕМЕННОМ КОРЕЙСКОМ ЯЗЫКЕ // Дальневосточный федеральный университет : ВЫПУСКНАЯ КВАЛИФИКАЦИОННАЯ РАБОТА. — 2012. — С. 53.
- ↑ 태권도 역사 (История тхэквондо). 국기원: 세계태권도 본부. Дата обращения: 16 июль 2018. Архивировано 16 июль 2018 года.
- ↑ Oleg Kirʹi︠a︡nov, Олег Кирьянов I︠U︡zhnai︠a︡ Korei︠a︡. — Moskva, 2019. — 350 pages с. — ISBN 978-5-386-10363-7, 5-386-10363-6
- ↑ 안용규 태권도: 역사, 정신, 철학 (Тхэквондо: история, дух, философия). — 21 세기교육사, 200. — С. 6—23. — 115 с.
- ↑ 31 신라의 화랑도 VS 고구려의 조의선인.
- ↑ 28 고려시대 맨손무예. 국기원: 세계태권도 본부. Дата обращения: 13 июль 2015. Архивировано 27 октябрь 2017 года.
- ↑ Tŏk-ki Song, 宋德基. Chŏnt'ong musul T'aekkyŏn. — Sŏul: Sŏrim Munhwasa, 1994. — 173 pages с. — ISBN 89-7186-209-2, 978-89-7186-209-4, 89-7186-001-4, 978-89-7186-001-4
- ↑ Taekwondo in the Middle Ages. WTF World Taekwondo Federation. Дата обращения: 13 июль 2015. Архивировано 30 октябрь 2015 года.
- ↑ Павел Зенцов. Как корейцы превратили прыжки из кустов в боевое искусство тхэквондо (ород хэлэн) (22 ноябрь 2018). Дата обращения: 25 сентябрь 2022.